«Аузы ыңғайсыз жерден тесілген.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің аузы ыңғайсыз жерден, яғни дұрыс емес, орынсыз тұстан «тесілген» сияқты әсер береді. Астарлы мағынасы — адам бір сәтсіз, қолайсыз жағдайда сөйлеп қойса, оның сөзі де, ісі де орайсыз болып, ұятқа қалуы мүмкін деген ой. Мұнда адамның сөзі мен әрекеті жағдайға сай, орнымен айтылуы керек екені ескертіледі.
Образдар мен теңеулер
«Аузы тесілген» деген бейнелі тіркес сөздің ретсіз шығуын, орынсыз сөйлеп қоюды меңзейді. «Ыңғайсыз жерден» деудің өзі — жағдайға дәл келмейтін, көпшіліктің алдында абырой түсіретін мезетті аңғартады. Яғни мақал адамның әдепсіздігіне, ойланбай сөйлейтініне қатысты мысқыл мен ескерту реңкін береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе көпшілік ортада орынсыз пікір айтып қойып, кейін өкініп қалған адамға қатысты айтылады. Мысалы, жиналыста бір қызметкер басшының алдында әріптесін көпшіліктің көзінше сынап, өзі де ыңғайсыз жағдайға түссе, «аузы ыңғайсыз жерден тесілген» деп айтуға болады. Бұл сөз әрдайым ойланып сөйлеуге, әдеп сақтауға шақырады.