Байлаусыз шешен берекесіз сөз айтады.
«Байлаусыз шешен берекесіз сөз айтады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Байлауы жоқ шешен ұзақ сөйлегенмен, сөзінде береке болмайды. Байлау — сөздің түйіні, тұжырымы, соңындағы нақты шешімі. Әдемі бастап, ұзақ айтып, ақыры түк тұжырмаған сөз тыңдаушыны шаршатады, дауды шешпейді. Мақал шешендікті тек тілдің ұшқырлығымен емес, ойды бір арнаға тоғыстырып, түйіндей білуімен өлшейді.
Образдар мен теңеулер
Байлау сөзі көшпелі тұрмыстан алынған: жүкті байлау, атты байлау, қаптың аузын байлау. Байланбаған жүк жолда шашылады, байланбаған ат қашып кетеді. Сөз де солай: аяғы түйінделмесе, айтқанның бәрі шашылып, ізсіз жоғалады. Береке — молшылық, ырыс, пайда; берекесіз сөз — көп болса да нәтиже бермейтін сөз. «Байлаусыз» бен «берекесіз» бірдей құрылған, олардың қатар тұруы ойды бекітеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ұзақ сөйлеп, ақыры не айтқысы келгенін білдірмеген адамға айтады: жиналыста, тойда, сабақта, келіссөзде. Сын, кейде әзіл реңкімен естіледі. Сөзге жаңа үйреніп жүрген балаға дөрекі сын ретінде емес, кеңес ретінде айтқан жөн. Мысалы: «Жарты сағат сөйледі, бірақ не ұсынғанын ешкім ұқпады — байлаусыз шешен берекесіз сөз айтады».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жиналысында жас депутат ұзақ сөйлеп, нақты ұсыныс айтпағанда, ақсақал «Байлаусыз шешен берекесіз сөз айтады» деп, оның түйінін сұрайды.
— Ата немересінің мектепке жазған шығармасын оқып, әдемі сөз көп, бірақ қорытындысы жоқ екенін айтып, мақалды кеңес ретінде еске салады.