Тәрбие туралы 1151
Тәрбие туралы қазақ мақал-мәтелдері – адамгершілік, инабат, еңбек пен өнегені дәріптейтін даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Тәрбие туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
1151
Мақал-мәтел
405.9K
Қаралым
352
Орташа
Сұрыптау:
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
Болар бала - боғынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
0, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласын Құдайдан тілегенде, тек ұрпақ беруді емес, оған ақыл, сана…
Шақырған жерден қалма,
Шақырмаған жерге барма.
Шақырмаған жерге барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, орын мен рет білетін ұстамдылыққа шақырады. Біреудің шақыруымен барған…
Кәрі қыз бала тапса,
Қоярға жер таппайды.
Қоярға жер таппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында жасы келген қыздың бала сүйсе, қатты қуанып, не істерін білмей абдырап…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірінен бөлек емес, өмірде өзара тығыз байланыста екенін білдіреді…
Сен салар да, мен салар,
Атқа жемді кім салар?
Атқа жемді кім салар?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: «сен де салмайсың, мен де салмаймын» дегендей, атқа жемді ешкім салмай…
Өнерді үйрен, үйрен де жирен.
Негізгі мағынасы Өнерді үйрену керек, бірақ оны жай қайталап қоймай, оның шын қадірін түсініп, жаманнан жиреніп…
Көш көлікті, көрікті болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону, жол жүру көркем, сәнді, ретімен болғаны жақсы деген ой…
Ұқыптының тоны тозбас,
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұқыптылық пен салақтықтың айырмасын көрсетеді. Ұқыпты адам затын да, уақытын да, ісін де…
Ұлға отыз үйден тыйым,
Қызға қырық үйден тыйым.
Қызға қырық үйден тыйым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыз тәрбиесінің өте жауапты іс екенін білдіреді. Тура мағынасында, балаға бір ғана үй…
Тойға барсаң, тойып бар,
Жамандығыңды қойып бар.
Жамандығыңды қойып бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тойға барғанда адам өз мінезін түзеп, лайықты көңіл күймен, таза пейілмен баруы керек екенін…
Шалқайғанға шалқай,
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қарым-қатынаста орынды мінез ұстауды үйретеді. Біреу паңданып, астамсып, өзін жоғары…
Бұға берсең, сұға береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсеге тым ерік берсең, ол шектен шығып, одан әрі де сұрана береді…
Бала - артта қалған із,
Бақыт - ұзатылған қыз.
Бақыт - ұзатылған қыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өміріндегі ең қымбат екі құндылықты салыстырып тұр. «Бала – артта қалған із» дегені…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне ғана емес, шыққан тегіне, тәрбиесіне қарап бағалау керек екенін…
Көңілсізден көзсіз бала туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көңілі жабырқау, іші мұңға толы әйелден көзсіз бала туады деген көне…
Жақсы қыз - жағадағы құндыз,
Жақсы жігіт - төбедегі жұлдыз.
Жақсы жігіт - төбедегі жұлдыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы қыз бен жақсы жігіттің ел ішіндегі орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Ақылды қыз білімге жүгірер,
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезі мен бағытын салыстырып көрсетеді. Ақылды қыз бос сөзге ермей, өз…
Жақсы сөз сүйіндіреді,
Жаман сөз күйіндіреді.
Жаман сөз күйіндіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тікелей әсер ететінін айтады. Жақсы, жылы, орынды айтылған сөз адамды…
Ананың ізін қыз басар,
Әкенің ізін ұл басар.
Әкенің ізін ұл басар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрпақтың ата-ана жолын жалғастыратынын білдіреді. Қыз бала анасының ісіне, мінезіне, үй…
Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
Адамгершілігі ниетінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шын болмысы сыртқы көрінісінен ғана емес, ішкі дүниесінен танылатынын айтады. «Ұяты…
Күйеу күл астында.
Негізгі мағынасы «Күйеу күл астында» деген мақал күйеудің, яғни жас отаудың иесінің, сырт көзге байқала бермейтін…
Келіннің аяғынан,
Қойшының таяғынан.
Қойшының таяғынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — келіннің жүрісінен, қимылынан оның іс-әрекеті байқалатыны сияқты…
Жақсыдан жаман туады,
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тектілігі мен тәрбиесі бір ғана туған әке-шешеге қарап толық өлшенбейтінін…
Қыздың жолы жіңішке.
Негізгі мағынасы Қыздың жолы жіңішке деген мақал қыз балаға қатысты қоғамның талап-тілегі нәзік, жауапкершілігі жоғары…
Оқығанның беті жарық,
Оқымағанның беті көн шарық.
Оқымағанның беті көн шарық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — білім алған адамның жүзі жарық, ал оқымаған адамның жүзін көн шарыққа…
Ауырдың үстімен, жеңілдің астымен жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қиын істен қашып, барынша жеңіл жолды іздейтінін білдіреді. Тура мағынасында ауыр…
Шалқайғанға шалқай,
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өз орныңды сақтауды үйретеді. Тура мағынасында: кім менменсіп…
Бір бала атаға жете туады,
Бір бала атадан өте туады,
Бір бала кейін қарай кете туады.
Бір бала атадан өте туады,
Бір бала кейін қарай кете туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрпақтың бірдей болмайтынын, әр баланың қабілеті мен болашағы әрқалай болатынын білдіреді…
Әкесіз жетім - жарты жетім,
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орны бөлек екенін айтады. Әкесі жоқ бала қорғансыз, тірегі кем…
Шыққан қыз шиден тысқары.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шиден шыққан нәрсе енді шиден тыс тұрады, яғни бұрынғы орнынан алыстайды…
Талабы жоқ жас ұлың
Жалыны жоқ шоқпен тең.
Жалыны жоқ шоқпен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас жігіттің өмірде мақсаты, ынтасы, талап-талпынысы болмаса, оның пайдасы аз болатынын…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың бала өміріндегі орнын өте биік, өте қымбат етіп көрсетеді. Ата — асқар тау: ол…
Балаң жақсы болса,
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Жердің үсті жақсы.
Балаң жаман болса,
Жердің асты жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала тәрбиесінің адам өміріндегі ең үлкен құндылық екенін білдіреді. Бала жақсы, тәрбиелі…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ананың балаға беретін тәрбиесі мен ықпалы зор екенін білдіреді. Тура мағынасында әкеден…
«Тәрбие туралы» мақал-мәтелдер – ұрпаққа бағыт-бағдар беретін, мінез бен құндылықты қалыптастыратын халық даналығы. Бұл санатта ата-ана өнегесі, ұстаз тәлімі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет, адалдық пен жауапкершілік сияқты ұстанымдар қысқа да нұсқа сөзбен түйінделеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.
Мұндай нақылдар күнделікті өмірде де, бала тәрбиесінде де ой салар құрал: дұрыс пен бұрысты ажыратуға, тәртіп пен әдепті сақтауға шақырады. Тәрбие жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақтың рухани мұрасы, ұлттық болмысы мен салт-дәстүрге құрметі айқын көрінеді.