Балаңды беске дейін патшаңдай сыйла,
Он беске дейін құлыңдай жұмса,
Он бестен асса, жан досыңдай құрметте.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бала тәрбиесінің үш кезеңін көрсетеді. Тура мағынасында, кішкентай балаға мейіріммен қарап, оны еркелетіп өсіру керек; есі кіре бастаған шақта талап қойып, еңбекке, тәртіпке баулу қажет; ал есейген соң оны тең адамдай көріп, ақылдасатын жан дос ретінде сыйлау керек. Астарлы мағынасы — баланы бір ғана қалыппен тәрбиелеу дұрыс емес, оның жасына, мінезіне, санасына қарай қарым-қатынас өзгеріп отыруы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «патшаңдай» сөзі баланың қадірін арттырып, оған ерекше ілтипат көрсету керегін білдіреді. «Құлыңдай жұмса» дегені қаталдық емес, керісінше, баланы еңбектен қашпайтын, тиянақты, жауапты етіп тәрбиелеу мағынасында айтылған. «Жан досыңдай құрметте» — есейген баламен арадағы сыйластықтың, сенім мен түсіністіктің белгісі. Яғни ата-ана мен бала арасындағы байланыс уақыт өте келе бұйрықтан сыйластыққа, тәрбиеден тең пікірлесуге ауысады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-аналарға өте маңызды ескерту береді: балаға тек еркелік немесе тек қатаңдық жеткіліксіз. Мысалы, бастауыштағы баланы жылы сөзбен қолдап, ал жасөспірім кезінде оған үй шаруасына, жауапкершілікке үйрету қажет. Ересек болған соң оның таңдауына құрметпен қарап, ақылдасып отырған дұрыс.
On beske deıin qulyńdaı jumsa,
On besten assa, jan dosyńdaı qurmette.