Атар таңға жүрсең де,
Батар күнге жүрме.
«Атар таңға жүрсең де, Батар күнге жүрме.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Таң атарға қарай, түннің соңында жолға шықсаң шық, бірақ күн батарға қарай жолға шықпа. Таңға жүрген адамның алдында жарық күн тұр: ол кешікпей, бағдарын көріп отырады. Ал күн батарда шыққан адамды жолда түн басады, адасу, суық, жыртқыш, ұры сияқты қатер көбейеді. Мақал істі, сапарды алдында уақыт мол кезде бастауға кеңес береді. Кеңірек мағынада — ісіңді соңына қарай емес, басынан бастау.
Образдар мен теңеулер
Мақал «атар таң» мен «батар күн» қарама-қарсылығына құрылған: бірі басталып келе жатқан күн, екіншісі бітіп бара жатқан күн. Екеуі де келер шақ есімшесімен айтылады — «атар», «батар», сондықтан уақыт қозғалыс үстінде көрінеді. Даладағы көшпелі өмірде жолаушы күн көзіне, жұлдызға қарап бағдар алған; түн түсіп кетсе, бағыт оңай жаңылысады. «Жүрсең де — жүрме» құрылысы рұқсат пен тыйымды қатар қояды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Кешке қарай жолға жиналған адамға үлкендер ескерту ретінде, сапарды таңертеңге қалдыруға кеңес бергенде айтады. Кейде кешігіп бастаған іске сын ретінде де қолданылады. Мысалы: «Қазір шықсаң, асуда түн басады. Атар таңға жүрсең де, батар күнге жүрме деген, ерте тұрып аттан».
Қолданылу жағдаяттары
— Қысқы ауылда кеш батарда көрші ауылға жаяу кетпек болған немересін әжесі тоқтатып, мақалды айтып, таңертең шығарып салуға уәде берді.
— Жайлауда кешке қарай мал іздеуге шыққан жігітке ақсақал мақалды айтып, таң сәріде бірге іздеуге шақырды.
Batar kúnge júrme.