Мың ділдә - білімдінің жалғыз сөзі.
«Мың ділдә - білімдінің жалғыз сөзі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Білімді адамның бір ауыз сөзі мың алтын теңгеге тұрады. Мақал дана сөздің құнын көрсетеді: дұрыс кеңес, дер кезінде айтылған ақыл адамды бәледен құтқарып, мол пайда әкелуі мүмкін, сондықтан оның бағасы алтынмен өлшенбейді. Сонымен бірге бұл сөз білімді адамның әр сөзі салмақты, ойланып айтылатынын да меңзейді. Мұндай сөзді тыңдай білген адам ұтылмайды.
Образдар мен теңеулер
Ділдә — ертеде қолданылған алтын теңге; ертегі мен дастандарда байлықтың өлшемі ретінде жиі кездеседі. «Мың ділдә» — сансыз байлық. Мақал «мың» мен «жалғыз» сөздерін қарсы қойып, таразының екі басын көрсетеді: бір басында мың алтын, екінші басында бір ауыз сөз, ал таразы тең. Бұл бейне сөздің салмағын көзге елестетеді. Сөйлемде етістік жоқ, ол сызықшамен теңестірілген қысқа үкім түрінде құрылған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Білімді адамның кеңесін бағалағанда, алғыс айтқанда, ақылды сөздің құнын түсіндіргенде айтылады. Үні — құрмет, мадақ. Біреу дана кеңесті менсінбей тыңдағанда ескерту ретінде де жарасады. Мысалы: «Атамның сол кезде айтқан бір ауыз сөзі мені үлкен қателіктен сақтады. Мың ділдә — білімдінің жалғыз сөзі».
Қолданылу жағдаяттары
— Жас жігіт қарт ұстаздың кеңесімен дұрыс мамандық таңдайды; жылдар өткен соң ауылға келіп, оған алғыс айтып, мақалды айтады.
— Базарда сауда жасап жүрген әйел тәжірибелі көршісінің бір кеңесімен үлкен шығыннан құтылады да, оған мақалмен ризашылығын білдіреді.