«Ақыл алтау, ой жетеу.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Алты адам бас қосса, ақыл да алтау, ой жетеу болады: әркімнің өз ақылы, өз пікірі бар, бір мәселеге әркім әр жақтан қарайды. «Алтау», «жетеу» — көбіне адам санына айтылатын жинақтық сан есімдер, сондықтан мақал бірнеше кісі отырған жиынды көз алдыңа әкеледі. Мақал көптің пікірі сан алуан болатынын айтады: бірі былай дейді, бірі олай дейді, бір шешімге келу оңай емес. Сандар нақты есеп емес, көптік пен әр түрлілікті білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Алтау», «жетеу» — жинақтық сан есімдер, қазақ тілінде олар көбіне адамға айтылады: «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді». Сондықтан мақалдағы ақыл мен ой да бөлек-бөлек адамдардың ақылы мен ойы болып естіледі. Қазақ ауыз әдебиетінде сандар жиі шартты мағынада жүреді: «жеті атасын білу», «алты алаштың баласы». Мұнда да олар көптікті білдіреді, ал сандардың бірінен соң бірі өсіп келуі сол көптік әсерін күшейтеді. «Алтау — жетеу» қатары ырғақты, санамақтай естіледі, сондықтан мақал оңай жатталады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жиналыста, кеңесте әркім өз ұсынысын айтып, пікірлер қақтығысқанда, көптің ойы сан алуан болатынын еске салу үшін айтылады. Кейде бұл — ортақ шешімге келу қиын екенін мойындау, кейде — бәрін тыңдап, сабырмен таңдауға шақыру. Үні байсалды, кейде әзіл аралас. Біреудің пікірін мансұқтау үшін айту орынсыз. Мысалы, ауыл ақсақалы: «Асықпайық. Ақыл алтау, ой жетеу — бәріңнің пікіріңді естиік».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда өзенге көпір салу туралы жиналыста әркім әр түрлі ұсыныс айтты. Ақсақал бәрін тыңдап болып, мақалды айтты.
— Тойдың қай күні болатынын ағайындар әрқайсысы әр түрлі ұсынып, дауласып кеткенде, әже: «Ақыл алтау, ой жетеу», — деп күлді.