Хайуанаттар әлемі туралы — 6-бет 383
Сұрыптау:
Күтімсіз мал өнбес,
Күйсіз көлік жүрмес.
Күйсіз көлік жүрмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малға күтім жасалмаса, ол көбеймейді, семірмейді, берекелі болмайды; ал…
Күшігінде таланған ит оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас кезінен жаман әдетке үйір болған, тәрбиесі бұзылған адам кейін де түзелуі қиын екенін…
Күшік өсіп, ит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күшік өсе келе итке айналады, ал сірке де өссе, бит болады. Астарлы…
Қазақтың айраны көп,
Орыстың мейрамы көп.
Орыстың мейрамы көп.
Негізгі мағынасы Қазақтың үйінде айран көп, орыстың күнтізбесінде мереке көп деген салыстыру. Екі халықтың тұрмысы…
Қазанат қамшы салдырмайды.
Негізгі мағынасы «Қазанат қамшы салдырмайды» деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік, бапты атқа қамшы жұмсаудың қажеті…
Күнде бір мақал
«Хайуанаттар әлемі туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Қаз тойғанына семірмейді,
Орғанына семіреді.
Орғанына семіреді.
Негізгі мағынасы Қаздың семіруі тойған асынан емес, орған шөбінің молдығынан деген ой айтылады. Яғни тіршілікке қажет…
Қайтқан малға қасқыр өш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқырдың қолынан босап, қайта қашып шыққан малға оның қайтадан өш болып…
Қақты жердің қадірін құлан білер,
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
Орман-тоғай қадірін бұлан білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің қадірі оны жақсы білетін, соған мұқтаж не соны мекендейтін жанға анық…
Қалпақ абзалы - мұрақ,
Көрпе абзалы - құрақ.
Көрпе абзалы - құрақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бас киімнің ең жақсысы — мұрақ, ал көрпенің ең жақсысы — құрақ…
Қанден иттің қартайғаны білінбес.
Негізгі мағынасы Қанден иттің қартайғаны білінбес деген мақал сырттай әлсіз, шағын не көзге көп түсе бермейтін нәрсенің…
Қанша тұлпар десе де,
Мініп болмас жалсызды.
Мініп болмас жалсызды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалы жоқ атқа қанша «тұлпар» деп баға берсең де, оған мініп шаба алмайсың…
Қара жердің қадірін,
Ойда, қырда сарт білер.
Керқұланның қадірін,
Ойда, қырда қазақ білер.
Ойда, қырда сарт білер.
Керқұланның қадірін,
Ойда, қырда қазақ білер.
Негізгі мағынасы Қара жердің қадірін егінші сарт біледі, керқұланның қадірін көшпелі қазақ біледі деген сөз. Әр…
Қара құс басып жейді,
Сұңқар шашып жейді.
Сұңқар шашып жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы құстардың қорегін табу тәсіліне қатысты: қара құс олжасын басып, іліп алып…
Қаралығы күйедей,
Қараулығы түйедей.
Қараулығы түйедей.
Негізгі мағынасы Қаралығы күйедей, қараулығы түйедей дейді: мақал сырты да, іші де жағымсыз адамды мысқылдайды. Оның…
Қарға қарқылдаса, қысты шақырады,
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарғаның қарқылдауы мен қаздың қаңқылдауы арқылы жылдың мезгілін аңғарту…
Қарғамен жолдас болсаң, шоқығаның боқ болар,
Бүркітпен жолдас болсаң, тамағың тоқ болар,
Аққумен жолдас болсаң, тәнің пәк болар.
Бүркітпен жолдас болсаң, тамағың тоқ болар,
Аққумен жолдас болсаң, тәнің пәк болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы өзіне жұғатынын айтады. Қарға — лас жерді…
Қарлығаш - көктем жаршысы.
Негізгі мағынасы Қарлығаш көктемде қайта келетін құс болғандықтан, оның көрінуі жылылықтың, жаңарудың, тіршіліктің…
Қасқа айғырдың баласы
Қасқа тумаса да, төбел туар.
Қасқа тумаса да, төбел туар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқа айғырдан туған құлынның өзі міндетті түрде қасқа болып тумаса да…
Қасқадан ала аяқ туады,
Қотырдан - қыршаңқы.
Қотырдан - қыршаңқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тұқым қуалаған қасиетке ишара етеді. Тура мағынасында «қасқа» дегені сыртқы…
Қасқадан төбел туады,
Қотырдан қыршаңқы туады.
Қотырдан қыршаңқы туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның не нәрседен тараса да, соған ұқсас қасиет алып шығатынын меңзейді. Тура мағынасында…
Қасқыр айдағанға көнбес,
Шошқа байлағанға көнбес.
Шошқа байлағанға көнбес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырды айдап бағындыру қиын, шошқаны байлап ұстау да оңай емес. Астарлы…
Қасқырдың жылағаны
Құдайдың құлағына жетпейді.
Құдайдың құлағына жетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қасқыр қанша жыласа да, оның зарын ешкім елемейді. Астарлы…
Қасқырдың ойлағаны - арамдық,
Қойдың ойлағаны - амандық.
Қойдың ойлағаны - амандық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен мінезді астарлап салыстырады. Қасқыр — жыртқыштықтың, қатігездік пен зұлым ниеттің…
Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін…
Қасқыр қартайса да, қойға әлі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр қартайса да, қойға шабу мінезін тастамайды. Астарлы мағынасы: адам…
Қасқырлы жердің иті айтақшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр көп жүретін жерде ит те үнемі үріп, айтақтап отырады. Астарлы…
Қасқыр тойғанына емес, қырғанына мәз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр тойып тамақ ішкеннен емес, көп малды қырып тастағанына қуанады…
Қасқыр ұлып ұяласын шақырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр ұлығанда өз тобындағы басқа қасқырларды шақырады. Астарлы мағынасы…
Қас татының жаманы.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы мен жаманды салыстырып, шын мықтыны сыртқы көрінісіне қарап емес, ісіне қарап тану…
Қатпа болған түйеге,
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Негізгі мағынасы Иесі қамын жемей, әбден арықтатып, қатпа етіп алған түйеге түйенің пірі Ойсылқара да ештеңе істей…
Қой ақсағымен мың болар.
Негізгі мағынасы Қой ақсағымен мың болар деген мақалдың тура мағынасы — бір ақсаған, әлсіздеу қойдың өзі де көптің…
Қойға екі құлағынан басқаның бәрі жау.
Негізгі мағынасы Қойға қатысты бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың өміріне пайдалысы аз, зиян келтіретін нәрсе көп…
Қойға қасқыр шапса, ит семірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қойға қасқыр шапқан кезде, итке күресіп, күзетіп, олжаға кенелетін…
Қойды күзде құмға айда,
Жаз шыққанда шымға айда.
Жаз шыққанда шымға айда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мал шаруашылығындағы тәжірибені білдіреді: қойды маусымға қарай дұрыс жайылымға айдау керек…
Қойдың басын құмға көм,
Сиырдың басын нуға көм,
Түйенің басын сорға көм.
Сиырдың басын нуға көм,
Түйенің басын сорға көм.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр түліктің басын өзіне лайық жерге көм дегендей көрінеді. Астарлы…
Қой иесі бірге санаса,
Қойшы басқа санайды.
Қойшы басқа санайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың иесі мен қойшы бір малды санап тұрса да, екеуінің саны бірдей…
Қой мен түйе - байлыққа, жылқы - сәндікке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал малдың әрқайсысының өз орны бар екенін білдіреді. Қой мен түйе ең алдымен тұрмыстық пайдасы…
Қой семізі - қойшыдан.
Негізгі мағынасы Қой семізі — қойшыдан дейді: малдың семіз, күйлі болуы оны баққан адамның еңбегіне байланысты. Ұқыпты…
Қой сүті - қорғасын.
Негізгі мағынасы Қой сүті қорғасындай ауыр, қою, майлы: оны сиыр сүтіндей көп ішуге болмайды, бір кесесі-ақ адамды…
Қой сүті - қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Қойды соққан оңбасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қойдың сүті өте құнарлы, қою әрі майлы келеді, сондықтан оны «қорғасын»…