Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Қарлығаш - көктем жаршысы.
**Негізгі мағынасы** Қарлығаш көктемде қайта келетін құс болғандықтан, оның көрінуі жылылықтың, жаңарудың, тіршіліктің б...
Арша - орман анасы.
**Негізгі мағынасы** Арша — орманда өсетін, табиғатқа көрік беріп қана қоймай, басқа өсімдіктер мен аң-құсқа да қолайлы...
Қубас айғыр құлынын талайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қубас, яғни жасы ұлғайып, қуаты қайтқан айғыр өз құлынын да теуіп, шетт...
Ботасы өлген інгенге,
Нар теліген зорлық.
Құлыны өлген қулыққа,
Тай теліген зорлық.
Нар теліген зорлық.
Құлыны өлген қулыққа,
Тай теліген зорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасынан айырылған інгенге өзге нардың ботасын телу де, құлынынан айы...
Қу байтал екі айғырды аш қалдырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қорада немесе бір ортада пайдасы аз, бірақ қиқар не кертартпа байт...
Жер көңді жақсы көреді,
Ат жемді жақсы көреді.
Ат жемді жақсы көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге көң төгілсе, ол құнарланып, өнім беруге бейім болады; ал атқа же...
Ат - биеден, аруана - түйеден.
**Негізгі мағынасы** Ат биеден туады, аруана түйеден туады деген сөз — әр нәрсенің өз тегіне, табиғатына тартатынын біл...
Жыланның уы басында,
Бейқамның жауы қасында.
Бейқамның жауы қасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әрдайым сақ болуға шақырады. Жыланның уы басында болатыны сияқты, қауіп те кейде к...
Өрмекшінің торы - шыбынның соры.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өрмекші құрған торға шыбын түсіп, одан шыға алмай қиналады. Астарлы ма...
Ат шабады, құс ұшады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр тіршілік иесінің өзіне ғана тән табиғи қабілеті бар екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Иттің ырылдасқаны - амандасқаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттер бір-біріне ырылдасқанда, сырт көзге ол ұрыс сияқты көріну...
Жігіттің сорлысын,
Жылқының жолдысы теңейді.
Жылқының жолдысы теңейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жігіттің ең әлсізі, жолы болмай жүргені де, жылқының жолы түскені сияқ...
Боғын боталы түйе қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйенің «боғынан», яғни қорадағы қалдығынан боталы түйе шығару мүмкін...
Түйеге мінген қазақ
Төрт ауыз өлең біледі.
Төрт ауыз өлең біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қазақ халқының сөзге жүйріктігін, өлең мен жырға жақындығын көрсетеді. Тура мағынасында:...
Түйе жаманы - күрт,
Шөп жаманы - керт.
Шөп жаманы - керт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ұсақ көрінетін кемшіліктің өзінен үлкен зиян тууы мүмкін екенін аңғартады. Түйені...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.