Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
Күнде бір мақал
«Хайуанаттар әлемі туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
384
Мақал-мәтел
126.8K
Қаралым
330
Орташа
Сұрыптау:
Кісі алатын бура көп жасамайды.
Негізгі мағынасы Кісі алатын бура көп жасамайды — беделі бар, жүкке жегілетін, күші мен қайраты мол жануар ұзақ…
Ешкі бақсаң, түбіті көп, мүйізі пышаққа сап.
Негізгі мағынасы Ешкі бақсаң, одан тек сүт не ет қана емес, қосымша пайда да табуға болады деген ой айтылады. Ешкінің…
Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды.
Негізгі мағынасы Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды деген мақал адам бастан кешпеген істі айтып, түсінбей тұрып, бос…
Аққудың қасында жапалақ жараспас.
Негізгі мағынасы Аққудың қасында жапалақ жараспас деген мақал сыртқы түрі, мінезі, ортасы мен деңгейі үйлеспейтін…
Атдорба түбін иіскемей ат тоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың жем салынған дорбасының түбіне дейін иіскеп, ішіндегі дәннің бәрін…
Үре білмеген ит үйге қонақ келтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: үрмейтін ит үйдің қауіпсіздігін қорғай алмайды, сондықтан бөтен адамды да…
Жаман сиыр өрешіл.
Негізгі мағынасы Жаман сиыр өрешіл деген мақалдың тура мағынасы — мінезі жуас, пайдасы аз, тіпті жаман сиырдың өзі де…
Тұздық ішкен теке көзденіп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тұздық ішкен текенің көзі жасаурап, көзінен су ағады. Астарлы мағынасы…
Ажалды киіктің аяғы тыным таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ажал жақындаған киік тыным таппай, дамылсыз жортады. Астарлы мағынасы…
Түйесі кетеген, ешкісі өреген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе боталап, ешкі лақтаған шақта, яғни төлдеу мезгілі келіп, малдың күйі…
Түйе үлкен болса да, өз жолына шөгеді.
Негізгі мағынасы Түйе ірі, күшті мал болса да, өзіне таныс жолда ғана шөгеді. Мақалдың тура мағынасы — үлкен түйе де…
Нар маяның шұбаты,
Нардай ердің қуаты.
Нардай ердің қуаты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяның шұбатының қуатты, нәрлі әрі шипалы екенін айту. Астарлы…
Жыланның сүймес асы інінің аузынан шығар.
Негізгі мағынасы Жылан өзіне ұнамайтын, жат нәрсені інінің аузынан-ақ сыртқа шығарады деген тура мағына бар. Астарлы…
Тебегеннің артынан,
Қабағанның алдынан жүрме.
Қабағанның алдынан жүрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қауіп төндіретін, мінезі қатал не зиянды нәрседен аулақ жүру керек екенін ескертеді…
Нардан туған жампозға,
Арыса кере сала алмас.
Арыса кере сала алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал текті жерден шыққан, табиғатынан жүйрік, қабілеті зор адамды бірден әлсіретіп, басып тастау…
Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы.
Негізгі мағынасы «Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы» деген мақал адал, сақ, сергек жанның иесіне үлкен пайдасы тиетінін…
Жас қаншықтың көзі сау.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас қаншықтың көзі әлі сау, яғни ол жастық күш-қуаттың, сергектіктің…
Тебегеннен тер, қашағаннан қан жаудырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тебетін ат тер шығарып, қашаған ат жарақаттанып, тіпті қан шығаратынын…
Елде түлкі аштан өлмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ел ішінде түлкі аштан өлмейді, яғни ауыл-аймақта, жұрт арасында…
Есек қодығымен, шеңгел собығымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің өзіне лайық жұбы, сыңары болатынын білдіреді. Тура мағынасында есектің төлі…
Қой иесі бірге санаса,
Қойшы басқа санайды.
Қойшы басқа санайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қойдың иесі мен қойшы бір малды санап тұрса да, екеуінің саны бірдей…
Жапалаққа күннен түн жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жапалақ түнде белсенді болып, қараңғыда өзін еркін сезінеді, ал күндіз…
Қойшыны таяғы,
Қасқырды аяғы асырайды.
Қасқырды аяғы асырайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қойшы өз ісін таяқпен, ал қасқыр өз қорегін аяғымен, яғни жүріс-тұрысымен…
Шабысты шабысы қалса да, қырындайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бұрынғы қарқыны, күші немесе беделі кемісе де, өз мінезінен, дағдысынан немесе…
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
Негізгі мағынасы Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада…
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Негізгі мағынасы Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң…
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.