Сиырдың жорғасы секілденіп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсенің табиғатына сай келмейтін, үйлеспейтін әрекетті әжуалап айтады. Тура мағынасында сиыр жорға жүріске түспейді, сондықтан «сиырдың жорғасы» деу — болмайтын, қисынсыз нәрсені меңзеу. Астарлы мағынасында адамның өз болмысына, қабілетіне, орнына сай емес іс қылуын, жасанды қимылын, орынсыз сәнденуін немесе қисық тірлігін сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сиыр» — ауыр, жайбасар, жорға жүріске келмейтін жануардың бейнесі. Ал «жорға» — атқа тән жеңіл, ырғақты жүріс. Осы екі ұғымды қабыстыру арқылы халық «үйлеспейтінді үйлестіргендей болу» деген күлкілі жағдайды көрсетеді. Теңеу адамға да қатысты: біреудің өзіне жат мінезді көрсетуі, жөнсіз еліктеуі немесе «менікі» емес істі істегендей сыңай танытуы осы образбен беріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің шынайы болмысына келмейтін әрекетін айтқанда қолданылады. Мысалы, қарапайым адам өзін тым кербез, әсіре сәнқой етіп көрсетіп, жұртқа жасандылық танытса, үлкендер «сиырдың жорғасы секілденіп» деп мысқылдауы мүмкін. Яғни мақал адамды табиғилықтан айырылмауға, шынайы қалпын сақтауға үндейді.