Табақ тамағымен жарасты,
Батыр жарағымен жарасты.
«Табақ тамағымен жарасты, Батыр жарағымен жарасты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Табақ ішіне ет, ас салынғанда ғана сәнді, толық көрінеді; бос табақ — жай ыдыс. Батыр да жарағымен, яғни қару-жарағымен, сауыт-сайманымен келіскенде ғана батыр болып көрінеді. Мақал әр нәрсенің өз мазмұнымен, өзіне лайық жабдығымен жарасатынын айтады. Ауыспалы мағынада: әр адамның кәсібіне сай құралы, атағына сай ісі болуы тиіс. Дастархан аспен, ұста құралымен, батыр қаруымен толық.
Образдар мен теңеулер
Табақ — етті, асты салып, қонаққа тартатын үлкен ағаш не мыс ыдыс. Қазақ дастарханында табақ құрметтің өлшемі: «бас табақ», «сый табақ» деген ұғымдар бар, ал бос табақ ұят саналады. Жарақ — қару-жарақ, сауыт-сайман: найза, қылыш, садақ, дулыға. «Тамағымен — жарағымен» ұйқасы мен «жарасты» сөзінің қайталануы мақалды жатталуға жеңіл етеді. Үй тұрмысы мен соғыс бір өлшеммен өлшенген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреудің өз ісіне сай жабдықталғанын, не бір нәрсенің өз орнын тапқанын мақтағанда айтады. Кейде керісінше, құралсыз, дайындықсыз келген адамға ескерту ретінде. Мысалы, жас ұста құралдарын жинап, шеберхана ашқанда, ұстазы: «Табақ тамағымен жарасты, батыр жарағымен жарасты. Енді нағыз ұста болдың», — дейді. Тек сырт келбетке, киімге мән беру деп түсінбеген жөн.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда дастарханға ет салынған табақ келгенде, асаба мақалдың бірінші жолын айтып, қонақтарды асқа шақырады.
— Мектептегі әскери-патриоттық жарыста оқушылар формасын киіп, сапқа тұрады. Әскери дайындық мұғалімі мақалды айтып, оларды мақтайды.
Batyr jaraǵymen jarasty.