Үйректей жүзіп, қаздай қалқиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда бір істі оп-оңай, әдемі әрі еппен атқарып жатқандай көрінетін адамды сипаттайды. Тура мағынасында үйрек су бетінде жеңіл жүзіп, қаз да суда қалқып жүреді. Астарлы мағынасы — біреудің қимылы, жүрісі немесе ісі өзгеге қарағанда ерекше жеңіл, ыңғайлы, жарасымды көрінеді деген сөз. Кейде бұл мақал адамның табиғи ептілігін, сымбатын, сыпайы болмысын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы үйрек пен қаз — су құстары. Үйрек жүзіп жүргенде суға батпай, өте ширақ көрінеді, ал қаз қалқып, салмақты да сәнді қимылдайды. Осы екі бейне арқылы халық адамның жүріс-тұрысын, қимылын, тіпті мінезіндегі әдемілік пен жинақылықты суреттейді. Бұл теңеу бір нәрсенің көзге жеңіл, табиғи әрі үйлесімді көрінуін дәл береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне бір адам жұмысын қиындықсыз, шебер атқарып жатқанда айтылады. Мысалы, жаңа билеу үйренген қыз қимылын өте әдемі, жеңіл көрсетсе, үлкендер: «Үйректей жүзіп, қаздай қалқиды» деп сүйсінуі мүмкін. Яғни, мақал шеберлік пен әсем қимылды мақтап айтуға қолданылады.