Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Бұқа буға, азбан дуға семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұқа да, азбан да өзіне тән тірлік пен жүк арқалағанда ғана толысып, семіреді. Мақалдың тура мағын...
Қазақтың айраны көп,
Орыстың мейрамы көп.
Орыстың мейрамы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қазақ пен орыс халқының тұрмыс-тіршілігін салыстыра айтқан. Қазақтың айраны көп деуі — қа...
Малдан боғы бөтен.
**Негізгі мағынасы** «Малдан боғы бөтен» деген мақалдың тура мағынасы — малдың тезегі басқа жанның тезегінен өзгеше, өз...
Ит - ырыс.
**Негізгі мағынасы** «Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету с...
Қасқыр тойғанына емес, қырғанына мәз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр тойып тамақ ішкеннен емес, көп малды қырып тастағанына қуанады...
Ауру кісі күлкі сүймес,
Ауыр жүкті жылқы сүймес.
Ауыр жүкті жылқы сүймес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауырған адам күлкі мен ойын-сауықты қаламайды, ал күшіне салмақ түскен...
Жылқының жауы - бөгелек,
Жыланның жауы - дегелек.
Жыланның жауы - дегелек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр жаратылыстың өзіне тән жауы болатынын, тіршілікте әркімнің әлсіз тұсы мен қауіп-қатері...
Қасқадан төбел туады,
Қотырдан қыршаңқы туады.
Қотырдан қыршаңқы туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның не нәрседен тараса да, соған ұқсас қасиет алып шығатынын меңзейді. Тура мағынасын...
Қазақ қартайса, түйе бағады,
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
Қарақалпақ қартайса, томар қазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қартайған адамның бұрынғыдай ауыр, қарқынды жұмысты істемей, жасы мен күшіне лайық жеңілд...
Көп жорытқан түлкі терісін алдырар.
**Негізгі мағынасы** Көп жорытқан түлкі терісін алдырар деген мақал сақтық пен орынсыз қимылдың зиянын ескертеді. Тура м...
Құс төресі - бидайық,
Ит төресі - құмайық.
Ит төресі - құмайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр жаратылыстың өз ішіндегі таңдаулысы, ең жүйрігі, ең көрнектісі болатынын бі...
Түйе күндіз жайылады,
Түнде күйіс қайырады.
Түнде күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің табиғи тіршілігі арқылы адамға ой салады: әр нәрсенің өз уақыты, өз тәртібі бар....
Қызыл ит қысырамайды.
**Негізгі мағынасы** «Қызыл ит қысырамайды» деген мақалдың тура мағынасы — қызыл ит те көбейіп, ұрпақ тарата береді дег...
Қалпақ абзалы - мұрақ,
Көрпе абзалы - құрақ.
Көрпе абзалы - құрақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бас киімнің ең жақсысы — мұрақ, ал көрпенің ең жақсысы — құрақ....
Ат қартайса, ұрыншақ болады,
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың адамға да, жануарға да өз әсерін тигізетінін білдіреді. Ат қартайғанда мінезі өз...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.