Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Иттің басын алтын табаққа салсаң,
Шоршып түседі.
Шоршып түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің басын алтын табаққа салсаң да, ол одан шошып, қашып түседі. Аста...
Ауыл-үйді бала мен ит араздастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауыл ішіндегі, үй ішіндегі татулықтың да, берекесіздіктің де көбіне ұсақ нәрседен бастала...
Қарға қарқылдаса, қысты шақырады,
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
Қаз қаңқылдаса, жазды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарғаның қарқылдауы мен қаздың қаңқылдауы арқылы жылдың мезгілін аңғар...
Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бөрі олжа жесе де, жемесе де аузы қан болып көрінеді. Астарлы мағынасы...
Ерінбегеннің саулығы егіз, қозысы семіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектеніп, қимылдаған адам денсаулығын да сақтайды, тұрмысын да түзетеді деген ойды білд...
Қой сүті - қорғасын.
**Негізгі мағынасы** Қой сүті өте құнарлы, майлы, шипалы болады деген тура мағынасы бар. Астарлы мағынасы — пайдасы мол,...
Бота ойнақтаса- молшылық,
Тайлақ ойнақтаса - тоқшылық,
Кәрі түйе ойнақтаса - жоқшылық.
Тайлақ ойнақтаса - тоқшылық,
Кәрі түйе ойнақтаса - жоқшылық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың мінез-құлқы арқылы ел тұрмысының жай-күйін аңғартады. Бота мен тайлақтың еркін ойн...
Ешкінің пірі - Сексек ата.
**Негізгі мағынасы** «Ешкінің пірі - Сексек ата» деген мақал төрт түлікке қатысты көне нанымнан туған. Тура мағынасында...
Жанашыры жоқ адам
Жал-құйрықсыз атпен тең.
Жал-құйрықсыз атпен тең.
**Негізгі мағынасы** Жанашыры жоқ адам тірегі, қорғаны, дем берер адамы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам өмірдің...
Көп жорытқан ит күшәлаға жолығар.
**Негізгі мағынасы** «Көп жорытқан ит күшәлаға жолығар» деген мақалдың тура мағынасы — көп кезіп, көп шапқылаған ит ақы...
Салт атты, сабау қамшылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда салт мінген, қолында сабау қамшысы бар адамды суреттейді. Астарлы мағын...
Құс жаманы - сауысқан,
Ағаш жаманы - азған.
Ағаш жаманы - азған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі нәрсенің де ең нашар, қадірсіз түрін салыстырып айтып тұр. Тура мағынасында құс...
Айлалы түлкі алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал айлакер, қулық-сұмдығы бар түлкіні оңай ұстап алу мүмкін еместігін білдіреді. Астарлы мағ...
Итпен ойнасаң - үрерсің,
Баламен ойнасаң - күлерсің.
Баламен ойнасаң - күлерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соған лайық мінез көрсететінін білдіреді. Итпен ойнасаң, ол үреді,...
Жылқыда өт жоқ, құста сүт жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз табиғаты, өз болмысы бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жылқыда өт бол...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.