Түлкі жатарында жер таңдамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: түлкі ұйықтайтын не тығылатын кезде қай жердің ыңғайлы екеніне көп қарамайды, тез ғана паналай салады. Астарлы мағынасы: айлакер, қу адам жағдайға тез бейімделіп, өзіне тиімді жолды оңай табады. Яғни мұнда түлкінің қулығы, икемділігі және есеппен әрекет ететін мінезі бейнеленген. Мұндай адам бір ортада ұзақ ойланып отырмай, қайда пайда, қайда қауіп аз екенін тез аңғарады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түлкі» — айлалы, сақ, пысық адамның бейнесі. «Жатарында жер таңдамайды» дегені — кез келген жағдайды пайдаланып кететін, өзіне қолайлы орын мен сәтті тез табатын мінезді аңғартады. Бұл теңеу кейде мақтау мәнінде айтылса, кейде сақтықпен, сын мағынасында да қолданылады. Өйткені шапшаң бейімделу пайдалы болғанымен, артық қулыққа да айналуы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал көбіне жағдайға тез икемделетін, қай ортада да өзін жоғалтпайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жаңа жұмысқа кіріп, ортаның тәртібін бірден түсініп, өзіне тиімді міндеттерді тез меңгерсе, жұрт «түлкі жатарында жер таңдамайды» деп айтуы мүмкін. Бұл — адамның ептілігі мен есепшілдігін білдіретін сөз.