«Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Дәуіт» — сия құятын ыдыс, сия сауыт. Ертеде дәуіт хат танитын, оқыған адамның үйінде ғана болған. Сондықтан мақалдың тура мағынасы: үйге сия сауыты кірсе, яғни отбасында оқыған, хат білетін адам пайда болса, сол үйге құт-береке қонады. Астарлы мағынасы — білім мен сауаттылық — үйдің шын байлығы. Оқу-білім адамға кәсіп, абырой, ел алдында бедел әкеледі, ал ол түптің түбінде бүкіл әулеттің ырысына айналады. Мақал халықтың білімге деген ықыласын, оқыған адамды қадірлегенін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Дәуіт — қалам мен хаттың, оқу мен жазудың бейнесі. Ол кезде қағаз бен сия сирек әрі қымбат болған, сондықтан дәуіт иесін ауылда хат жазып, кеңес беретін білікті адам деп құрметтеген. «Құт» — ырыс, береке, бақыт ұғымы. Дәуіт пен құтты қатар қою арқылы халық білімді берекенің қайнар көзі деп таныған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал отбасындағы оқуға, кітапқа деген құрметті білдіреді. Мысалы, әулеттен бірінші болып жоғары оқу бітірген қыз дәрігер болып ауылына оралып, туыстарына ғана емес, бүкіл ауылға пайдасын тигізеді. Үйде кітап сөресі, балалардың оқуға құлшынысы болса, сол үйдің келешегі жарқын болары анық.