Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Құста сүт жоқ,
Жылқыда өт жоқ.
Жылқыда өт жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құста сүт болмайды, жылқыда өт болмайды. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің...
Ақын тілді, ат тұяқты келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы дарын мен туа біткен қабілеттің болатынын аңғартады. Тура мағынасында ақын...
Көкті бу көтереді,
Жерді су көтереді,
Жүйрікті ау көтереді.
Жүкті нар көтереді,
Өлімді бар көтереді.
Жерді су көтереді,
Жүйрікті ау көтереді.
Жүкті нар көтереді,
Өлімді бар көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық тірегі, сүйеніші болатынын айтады. Көк аспанды бу көтерсе, жерді...
Жыланның үш кессе де,
кесірткедей қауқары бар.
кесірткедей қауқары бар.
**Негізгі мағынасы** Жылан туралы айтылған бұл мақалдың тура мағынасы — жыланды неше рет кессе де, ол тіршілігін үзбей,...
Адам жылқы мінезді.
**Негізгі мағынасы** «Адам жылқы мінезді» деген мақал адамның да мінезі жылқы сияқты құбылмалы, сезімтал, кейде жуас, к...
Бір ит көріп үреді,
Бір ит еріп үреді.
Бір ит еріп үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ит біреуді көріп үрсе, екінші ит соған еріп үреді. Астарлы мағынасы...
Қарғамен жолдас болсаң, шоқығаның боқ болар,
Бүркітпен жолдас болсаң, тамағың тоқ болар,
Аққумен жолдас болсаң, тәнің пәк болар.
Бүркітпен жолдас болсаң, тамағың тоқ болар,
Аққумен жолдас болсаң, тәнің пәк болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы өзіне жұғатынын айтады. Қарға — лас жерді ш...
Борсық ұрған сайын семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: борсыққа қанша соққы берілсе де, ол бұдан әлсіреп кетпей, қайта семіріп...
Тәкаппардың семірткен малы,
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тәкаппар, паң адамның асығыстықпен, бейқамдықпен әрекет етсе, өзіне зиян келтіретінін еск...
Жылқыны бөгелек,
Ешкіні кебенек аздырады.
Ешкіні кебенек аздырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр малдың өзіне тән әлсіз тұсы болатынын аңғартады. Жылқыны бөгелек мазаласа, ол тынышты...
Жылан иреңдеп жүреді, сүйрендеп күледі.
**Негізгі мағынасы** Жылан иреңдеп жүргені сияқты, кей адам да өз ойын тура айтпай, бұралаңдап, екіұшты сөйлеп жүреді. А...
Айырым-айырым жол сүрлеуін түйе білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда, шөлді жерлерде немесе көш-қон кезінде жолдың бұрылысы мен...
Арғымаққа оқ тисе,
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз тұлғаның сын сағатта танылатынын айтады. Арғымаққа оқ тисе де, ол жабыдай болмап, д...
Ен-таңбасы болмаса,
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі адам мен малды танудың, олардың өзіне тән белгісі мен айғағы болатынын айтады...
Үрген иттен қорықпа,
Ол қабам деп хабар бергені.
Үрмеген иттен қорық,
Ол білдірмей қабам дегені.
Ол қабам деп хабар бергені.
Үрмеген иттен қорық,
Ол білдірмей қабам дегені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай айбат шегіп, қатты сөйлеп, үріп жүрген адамнан не қауіптен де аса қорқудың қажеті...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.