Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
33.9K
Қаралым
152
Орташа
Сұрыптау:
Құл жиналып бас болмас,
Құм жиналып тас болмас.
Құм жиналып тас болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құлдан жиналған көпшілік те, құмнан құралған үйінді де бірден басшылық...
Күшті есіктен кірсе,
Төре түндіктен шығады.
Төре түндіктен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті адам есіктен кірсе, төрде отырған төре түндіктен шығып кетеді. Ас...
Жазыққа - жаза, айыпқа - әнжі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жазық істеген адамға жаза, айып істеген адамға сөгіс немесе тиісті шара...
Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жауға қарсы да, дау-дамайға қарсы да нысананы дәл табу. Астарлы мағына...
Сөзге сөз келгенде сөйлемесе,
Сөздің анасы өледі.
Сөздің анасы өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз тартысы, пікір алмасу, уәж айту орнында үндемей қалудың зиянын білдіреді. Тура мағына...
Көп сөйлейді залым би,
Аз сөйлейді әділ би.
Аз сөйлейді әділ би.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: залым, яғни әділетсіз би көп сөйлейді, ал әділ би аз сөйлейді. Астарлы...
Елшісіне қарап елін таны.
**Негізгі мағынасы** «Елшісіне қарап елін таны» деген мақал бір адамның ісі мен сөзі арқылы оның шыққан ортасын, елінің...
Дананың ойы ортақ.
**Негізгі мағынасы** «Дананың ойы ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақылы толысқан, көргені көп адамның ойы жеке ба...
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: батырдың кім екені шайқаста, жаумен бетпе-бет келгенде танылса, шешенні...
Біріктіріп айтса, бидікі жөн,
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ойды шашыратпай, жинақы да жүйелі айтқан сөз дұрыс деп танылатынын...
Ақсақалдың назасына қалма,
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үлкеннің көңілін қалдырмауға, әділетті биліктен сақ болуға үндейді. Ақсақалдың наз...
Биің қылаң болса, елің ылаң болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер ел басқаратын би әділ емес, мінезі күмәнді, сөзі мен ісі жөнсіз б...
Ойында өрелік жоқ,
Ханда төрелік жоқ.
Ханда төрелік жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойын-сауықта, қалжың мен ермек үстінде терең ой мен биік салмақ болмайд...
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басшылыққа, жауапты іске білімсіз, көрегенсіз адамды қоюдың қауіпті екенін ескертеді. Тур...
Хан - қанау, тон - тонау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билікке ие болған адамның бәрі бірдей әділ бола бермейтінін, кейде хан-сұлтанның қара хал...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — халыққа пайдалы сөз де, пайдалы ой да жеке бір адамға ғана емес, көпке ортақ...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.