Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
35.4K
Қаралым
154
Орташа
Сұрыптау:
Арба кімдікі болса,
Күпшек сонікі.
Күпшек сонікі.
**Негізгі мағынасы** Арба да, оның бөлшегі саналатын күпшек те бір иеге тиесілі. Мақалдың тура мағынасы — қандай көлік б...
Екі қылыш бір қынапқа сыймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі қылышты бір қынапқа қатар сыйғызу мүмкін емес. Астарлы мағынасы —...
Қазақбайдың ұлы болғанша,
Халықбайдың құлы бол.
Халықбайдың құлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — атағы бар, бірақ өзінен шыққан пайдасы жоқ бір әулеттің адамы болғанна...
Әкімге ісің түспесін.
**Негізгі мағынасы** «Әкімге ісің түспесін» деген мақалдың тура мағынасы — билік басындағы адамға тәуелді болып, оның ал...
Ескі ханның ақылы жүрмес,
Жаңа ханның бұйрығы жүрмес.
Жаңа ханның бұйрығы жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен басқаруда ескірген тәсіл де, тәжірибесіз жаңа бұйрық та бірдей жүрмейтінін білд...
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді...
Жоқты бардай, ақсақты тыңдай етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жоқ нәрсені бар сияқты көрсетіп, әлсізді мықты етіп көрсету. Астарлы м...
Су келтірер бір кісі,
Егін егер мың кісі.
Егін егер мың кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның су жеткізуі, ал мың адамның егін егуі. Астарлы мағынасы —...
Төрден орын тисе, төредей орнық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер адамға төрден, яғни ең құрметті жерден орын бұйырса, сол орынға л...
Қаңлыдан өзге хан болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Қаңлы елінен шыққан адам ғана хан бола алады деген сөз. Астарлы мағына...
Миға ерген дене азбайды,
Милыға ерген ел азбайды.
Милыға ерген ел азбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылға жүгінген адам да, ақылды басшыға ерген ел де адаспайтынын білдіреді. Тура мағынасы...
Бектің бұлағынан су ішпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында «бек отырған, билік иесі бар бұлақтан су ішпе» деген сақтық ескертпесі с...
Ханның тілін
халқы алар, қатыны алмас.
халқы алар, қатыны алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан не айтса да, оны ең алдымен халқы қабылдайды, ал өз әйелі бірден құ...
Үйірлі құлан көсемсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Үйірлі құлан көсемсіз болмас деген мақалдың тура мағынасы — құлан сияқты үйір болып жүретін аңдарда...
Қожа бардағы күн қайда?
**Негізгі мағынасы** «Қожа бардағы күн қайда?» деген мақал бір нәрсенің не адамның қадірі бар кезде білінбей, ол жоғалғ...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — халыққа пайдалы сөз де, пайдалы ой да жеке бір адамға ғана емес, көпке ортақ...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.