Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
46.1K
Қаралым
201
Орташа
Сұрыптау:
Ақсақалдың назасына қалма,
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үлкеннің көңілін қалдырмауға, әділетті биліктен сақ болуға үндейді. Ақсақалдың наз...
Түйенің құйрығы жерге жетсе,
Ешкінің құйрығы көкке жетер.
Ешкінің құйрығы көкке жетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал дүниедегі тәртіп бұзылып, табиғи өлшем мен үйлесім өзгерсе, соның салдары әлсіз бен ұсақ...
Құлшар өссе, қожаның құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында біреудің бағы, дәулеті немесе күші артса, екінші біреудің соған тәуелді...
Көк толқыса, жер құлайды,
Көп толқыса, хан құлайды.
Көп толқыса, хан құлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көк пен жердің қозғалысы табиғаттың тылсым күшін аңғартады, ал көпшілік...
Төренің тілі тәтті, діні қатты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сыпайы, жұмсақ сөйлейтін, бірақ ішкі ниеті мен ұстанымы қатал, өзгермейтін адамды...
Хан кетсе - құт, келсе - жұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билігі әлсіз, әділетсіз немесе елге пайдасынан зияны көп басшы туралы айтады. Тура мағына...
Қайырымы жоқ байлықтан не пайда,
Әділдігі жоқ бектіктен не пайда?
Әділдігі жоқ бектіктен не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай мол көрінген нәрсенің шын құны жоқ екенін айтады. Байлық қайырымға, адамға пайдас...
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы басшы, ұйымдастырушы не жөн білетін адам тұрған жерде іс те дұрыс жүретінін білдіре...
Түйе аяғы - маймақ,
Төре аяғы - тайғақ.
Төре аяғы - тайғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің аяғы маймақ, яғни қисықтау, ал төренің аяғы тайғақ деп бейнелей...
Би болғаннан не пайда,
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — қызметтің, мансаптың, бар қабілеттің қадірі елге пайдасы тигенде ғана көрінед...
Әмеңгердің де әмірі бар.
**Негізгі мағынасы** «Әмеңгердің де әмірі бар» деген мақалдың тура мағынасы — әмеңгер, яғни жесір қалған келінге не отб...
Қыдырып ішкен көженің қиюы жоқ,
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыдырып, бейберекет ішілген көженің дәмі мен реті болмайды; сол сияқты...
Хан - қазық, би - тоқпақ.
**Негізгі мағынасы** «Хан - қазық, би - тоқпақ» мақалы ел басқарудағы екі түрлі қызметтің мәнін көрсетеді. Хан — мемлек...
Төресі мен төбесі бар ел алыстан көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде төре, яғни ел басқарған, сөзі өтімді, беделді адамдары бар ауыл...
Ханға - хандық, биге - билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамға өз орны, өз міндеті лайық дегенді білдіреді. Тура мағынасында ханға ел басқару,...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.