Әділетсіз ұлықтан,
Қайырымды би артық.
«Әділетсіз ұлықтан, Қайырымды би артық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әділетсіз ұлықтан қайырымды би артық дейді. Ұлық — жоғары лауазымды, үлкен билігі бар бастық; ол әділетсіз болса, күші көп болса да, елге пайдасы жоқ. Би атағы кішірек, бірақ қайырымды, жанашыр болса, елдің мұңын тыңдап, қиын ісін жеңілдетеді. Мақал адамды лауазымының биіктігімен емес, жүрегінің жылылығымен, әділдігімен бағалауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Ұлық сөзі көне «ұлы, жоғары» деген мағынадан шыққан, кейін ел ішінде әкімшілік бастықтарды осылай атаған. Би — ел ішінен шыққан, халықпен жақын төреші. Әділетсіз бен қайырымды қарсы қойылған: біреуі билікке, екіншісі адамгершілікке қатысты сапа. Мақал небәрі екі жолдан тұрады, соңғы «артық» сөзі салыстыруды кесіп айтады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жоғары тұрған, бірақ әділетсіз бастық пен төменде тұрған, бірақ жанашыр адамды салыстырғанда айтады. Ащы ой мен ризашылық қатар естіледі. Мысалы, үлкен мекемеден көмек ала алмай, ауылдағы бір мейірімді маманнан көмек тапқанда: «Әділетсіз ұлықтан қайырымды би артық».
Қолданылу жағдаяттары
— Аудан орталығында бір анықтама үшін апта бойы сабылған әже ауылдағы фельдшердің бір күнде көмектескенін айтып, мақалды риза болып қайталайды.
— Мектепте әділетсіз шешім шығарған басшыдан гөрі балаларға жанашыр сынып жетекшісін ата-аналар мақтап, осы мақалды айтады.
Qaıyrymdy bı artyq.