Ақсақалдың назасына қалма,
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды үлкеннің көңілін қалдырмауға, әділетті биліктен сақ болуға үндейді. Ақсақалдың назасы — жасы үлкен, сөзі өтімді адамның қарғысы не реніші; ол жай айтылған сөз емес, салмағы бар ескерту. Ал патшаның жазасы — биліктің қаһары, заң мен тәртіптің қатал үкімі. Мақалдың астарлы мәні: үлкеннің обалына қалма, ел ішінде абай жүр, себебі жаман ісіңнің өтеуі міндетті түрде болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ақсақал — даналықтың, тәжірибенің, ел ішіндегі беделдің символы. Оның «сақалының ағы» жасы ұлғайған адамның ақ батасы да, назасы да салмақты екенін аңғартады. Патша — тек хан емес, жалпы билік пен жазаның бейнесі. «Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады» деген жол биліктің күші тек басында емес, төменгі қызметкерлері, тәртібі, жүйесі арқылы да орындалатынын білдіреді. Яғни, жазадан қашу қиын, сондықтан теріс іске барма деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал үлкенді сыйлау, заңды бұзбау, жауапкершілікпен өмір сүру керек дегенді еске салады. Мысалы, қызметте басшының сенімін аяқасты етпей, ата-анаға ауыр сөз айтпай, әдеп сақтасаң, талай өкініштің алдын аласың. Заң бұзып, біреуге зиян келтірген адам соңында айыппұлға, сотқа немесе қоғам сынына тап болуы мүмкін.
Saqalynyń aǵy urady.
Patshanyń jazasyna qalma,
Ózi urmasa, astyndaǵy taǵy urady.