Ас туралы — 2-бет 105
Сұрыптау:
Ет асса, нан қалмайды.
Негізгі мағынасы Ет асылған үйге жұрт жиналады: ет піскенше қонақтар шай ішіп, нан, бауырсақ жейді, ет тартылғанда да…
Ет дегенде бет бар ма?
Негізгі мағынасы Ет туралы сөз қозғалса, адам ұяты мен ибасын ұмытып кетеді деген әзіл. Тойда, қонақта ет тартылғанда…
Ет - етке, сорпа - бетке.
Негізгі мағынасы Ет етке барады, яғни денеге күш-қуат, бұлшық ет болып қосылады; сорпа бетке шығады — адамның жүзіне…
Еттің соры - қуырдақ,
Ұнның соры - бауырсақ.
Ұнның соры - бауырсақ.
Негізгі мағынасы Қуырдақ етті, бауырсақ ұнды тез тауысады: екеуі де дәмді, көп жеуге қызықтыратын, қуыруға май да көп…
Жазғы етте жасық жоқ,
Қымыз аста қасық жоқ.
Қымыз аста қасық жоқ.
Негізгі мағынасы Жазғы малдың еті семіз болады, онда арық, жасық ет кездеспейді; қымыз ішілетін дастарқанда қасық та…
Күнде бір мақал
«Ас туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Жазғы күннің саясы -
сапырулы қымыз, салқын үй.
сапырулы қымыз, салқын үй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаздың ыстық күнінде адамға ең керегі — көлеңке, салқын орын және шөлді қандыратын қымыз…
Жақсы ас қалғанша,
Жаман қарын жарылсын.
Жаман қарын жарылсын.
Негізгі мағынасы Дәмді тамақ табақта артылып қалғанша, мына жаман қарным жарылса да жеймін — дастарқан басында тойып…
Жан - денеге қонақ,
Денені демеген - тамақ.
Денені демеген - тамақ.
Негізгі мағынасы Адамның жаны денеде мәңгі тұрмайды, уақытша қонған қонақ сияқты. Ал сол денені тірі ұстап, демеп…
Жеген - тоқ, ішкен - мәз.
Негізгі мағынасы Тамақ жеген адам тоқ, сусын ішкен адам мәз — бәрінің көңілі көтеріңкі. Мақал жақсы өткен дастарханның…
Желіні сау қосаққа жүрмейді,
Құр табаққа бата жүрмейді.
Құр табаққа бата жүрмейді.
Негізгі мағынасы Екінші жолдың ойы анық: ішінде ас жоқ, бос табаққа бата берілмейді. Қазақ дастархан басында ас ішілген…
Жер асыңнан жемес асың көп болсын.
Негізгі мағынасы «Жер асың» — өзің жейтін, күнделікті тамағың; «жемес асың» — сен жемейтін, артылып қалатын, қорда…
Жүк ауса жазыдан,
Той төрелігі - қазыдан.
Той төрелігі - қазыдан.
Негізгі мағынасы Түйедегі жүк ауса, оның себебін жазыдан, яғни жүк астына қойылатын жабдықтан іздейді; тойдағы төрелік…
Жылқы еті жесең, тісіңе,
жемесең, түсіңе кіреді.
жемесең, түсіңе кіреді.
Негізгі мағынасы Жылқы етін жесең, талшығы тісіңе кіріп, тістің арасында қалады; жемесең, сағынып, түсіңе кіреді. Мақал…
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті де…
Ішер астан жиренбе,
Қарның одан да жаман.
Қарның одан да жаман.
Негізгі мағынасы Алдыңа келген асқа жиіркеніп, мұрныңды шүйірме: сенің қарның ол астан әлдеқайда жаман, ішінде не жоқ…
Кедей нан тапса, ыдысын таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тұрмысы төмен, күнкөрісі ауыр адам бір қиындықты жеңсе де, екінші бір мұқтаждыққа ұрынып…
Кедейшілік шоқтығы - ертеңгі астың жоқтығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кедейшіліктің ең ауыр белгісі — ертеңгі күнге азықтың, ырыстың жетпеуі екенін айтады. Тура…
Кимесең де тоның жақсы,
Жемесең де наның жақсы.
Жемесең де наның жақсы.
Негізгі мағынасы Тон бүгін киілмей, нан бүгін желінбей тұрса да, олардың үйде болғаны жақсы. Мақал қор жинаудың…
Кісі кірмеген үй көрмен тең,
Ішілмеген ас умен тең.
Ішілмеген ас умен тең.
Негізгі мағынасы Есігін ешкім ашпайтын, қонақ кірмейтін үй — тірі адам тұрса да, көрдей суық. Ал ешкімге ұсынылмай…
Көже деген тоқ ас,
Түре келсең жоқ ас.
Түре келсең жоқ ас.
Негізгі мағынасы Көже ішкен сәтте қарын толып, тоқ болғандай сезілесің; бірақ түптеп келгенде ол сұйық, жеңіл ас…
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
Негізгі мағынасы Мақал көжеге тіл қатқандай айтылады: «Көже, көже, көзіңе айтайын, сорпадан садаға кет». Яғни көже…
Көженің кенеуі бар,
Қымыздың қызуы бар.
Қымыздың қызуы бар.
Негізгі мағынасы Көженің кенеуі, яғни нәрі мен қуаты бар, ал қымыздың қызуы бар, ол денені жылытып, көңілді көтереді…
Көпті сөкпе, асты төкпе.
Негізгі мағынасы Көпшілікті сөкпе, жұртты жамандама; асты төкпе, тамақты ысырап етпе дейді мақал. Екі тыйым бір…
Қазан қайнап тұрса,
Ақыл сайрап тұрады.
Ақыл сайрап тұрады.
Негізгі мағынасы Қазан қайнап тұрған үйде ас бар, адамдар тоқ, көңілдері орнында. Мақал осы тоқшылықтың ақылмен…
Қазыға тойсаң, қарта әлем сасиды.
Негізгі мағынасы Қазыға тойған адамға қарта да сасық болып көрінеді. Қазы мен қарта — жылқы етінің ең дәмді, ең сыйлы…
Қарны ашқан қазанға қарайды.
Негізгі мағынасы Қарны ашқан адам ең алдымен ас іздейді. Бұл мақалдың тура мағынасы — аш адам қазанға, яғни тамақ…
Қарны ашқан қараша үйге шабады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ашыққан адам қараша үйге, яғни кедейлеу, қарапайым үйге де бас сұғып…
Қарның ашса, қазан ас,
Ет болмаса, сазан ас.
Сазан тамақ емес пе,
Сазан тамақ жемес пе?
Ет болмаса, сазан ас.
Сазан тамақ емес пе,
Сазан тамақ жемес пе?
Негізгі мағынасы Қарның ашса, қазанды отқа ас; ет болмаса, сазан балықты пісір — ол да тамақ қой, деп сөйлеуші ойнақы…
Қас екенін қабағынан таны,
Сараң екенін табағынан таны.
Сараң екенін табағынан таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезін оның сыртқы қылығынан, ұстаған жүріс-тұрысынан тануға болатынын айтады. Жаман…
Қой еті - құрыш, жылқы еті - бұрыш.
Негізгі мағынасы Қой етін жеген адам құрыштай мықты болады, ал жылқы еті бұрыштай қыздырып, тәбет ашады, қанды…
Қомағайдың сыбағасы - бір асам май.
Негізгі мағынасы Сыбаға — әр кісіге арнап сақталатын ас үлесі. Қомағайға қанша мол сыбаға берсең де, ол үшін бар…
Қонағыңның алтынын алма, батасын ал.
Негізгі мағынасы Қонағыңның алтынын алма, батасын ал дейді: қонақтан сыйлық, пайда күтпе, одан алатын ең қымбат нәрсе…
Қонақасы - Тәңір ақысы.
Негізгі мағынасы Қонақасы — Тәңір ақысы дейді: келген қонаққа дәм беру — Құдайдың алдындағы парыз. Қазақ үшін қонақ…
Қонақ көже қол жуғанша,
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Негізгі мағынасы Қонақ көже ішкен адам қолын жуып болғанша ғана тоқ жүреді, кеспе көже күн батқанша, тары көже таң…
Қонақ «тоймадым» демес, «соймадың» дер.
Негізгі мағынасы Қонақ «тоймадым» демес, «соймадың» дер дейді: қонақ тоқ па, аш па, оны айтпайды, бірақ өзі үшін мал…
Қонақты сөзбен тойғыза алмайсың.
Негізгі мағынасы Қонақты сөзбен тойғыза алмайсың дейді: қонаққа жылы сөз айту жақсы, бірақ оның алдына ас қоймай, тек…
Қуыс үйден құр шықпа.
Негізгі мағынасы Қуыс үй — шағын, жұпыны баспана, кейде жай ғана кірген үй. Мақал үйге кірген адамға айтылатын әдеп…
Құр табаққа бата жүрмейді.
Негізгі мағынасы «Құр табаққа бата жүрмейді» деген мақалдың тура мағынасы — дастарқанда ас болмаса, бата да берілмейді…
Құтты қонаққа тәтті тамақ.
Негізгі мағынасы Құтты қонаққа тәтті тамақ дейді: үйге құт әкелетін сыйлы қонақтың алдына ең дәмді асты қою керек…
Қыдырып жеген жамбастан,
Шақырып берген жауырын артық.
Шақырып берген жауырын артық.
Негізгі мағынасы Біреудің үйіне шақырусыз барып, қыдырып жүріп жеген жамбастан гөрі, өзің шақырылған үйде тартылған…