Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.6K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Балықшының аты шөлден өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балықшының аты суға емес, шөлге тап болып, сусыздықтан өледі. Астарлы м...
Бесті атанның күні күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті атанның күні күркірейді» деген мақалдың тура мағынасы — жасы жетіп, күші толысқан бесті ата...
Өлімнен ұят күшті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам үшін өлімнен де ауыр саналатын нәрсе бар, ол — ұят. Астарлы мағын...
Тасыған қазан төгілер.
**Негізгі мағынасы** Тасыған қазан төгілер деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ас тым көп құйылса, қайнап-тасығанда т...
Байдан ауысады, балдан жұғысады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байлықтың да, жақсы қасиеттің де айналаға тарайтынын білдіреді. Тура мағынасында бір адам...
Нарға - ашамай, қоспаққа - жазы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз ыңғайы бар екенін білдіреді. Нарға ашамай жарасады, ал қоспаққа ж...
Кебіс ұрлаған - бір кісі,
Күмәнді болар мың кісі.
Күмәнді болар мың кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бір істен, мысалы кебіс ұрланғаннан, бір адамның ғана кінәсі білін...
Балықта сүт болмайды,
Шабағын теңіз асырайды.
Шабағын теңіз асырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балықтың сүті болмайды, ал оның шабағы теңізде өсіп-өніп, сол ортадан қ...
Ашушаң жақсы болмас,
Жақсы ашушаң болмас.
Жақсы ашушаң болмас.
**Негізгі мағынасы** Ашуланшақ адам көп жағдайда жақсы мінез көрсете алмайды, өйткені ашу ақылға да, сөзге де, іске де к...
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды...
Иттің құтырғаны - өлгені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құтырған иттің ақыры өлімге әкелетіні. Астарлы мағынасы — ашуға ерік б...
Түйенің жолы үлкен,
Аттың жоны үлкен.
Аттың жоны үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе мен аттың дене бітімі, жүріс-тұрысы жолда әртүрлі екенін білдіред...
Қасқырда қанағат, бекте салауат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашкөздігі мен тойымсыздығын сынайды. Тура мағынасында қасқыр да, бектей дәулетті,...
Сиырға ер жараспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: сиырға ер салынбайды, өйткені ер — атқа арналған жабдық. Астарлы мағына...
Мыңнан шыққан,
Жүзден озған.
Жүзден озған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің ішінен суырылып шығып, жүздегеннің алдына шыққан адам туралы ай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.