Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Тілеушінің бір беті қара,
Бермеушінің екі беті қара.
Бермеушінің екі беті қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал беруді, жәрдемдесуді білмейтін сараң кісінің аты тез жаманатқа қалатынын меңзейді. «Тілеу...
Аурудың емі - саудың сәлемі.
**Негізгі мағынасы** Ауру адамға ең үлкен демеу — сау адамның амандасып, хал-жағдай сұрауы. Бұл мақалдың тура мағынасы:...
Жоғарыласан, аспа,
Төмендесең саспа.
Төмендесең саспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өмірде кез келген күйге сабырмен қарауды үйретеді. «Жоғарыласан, аспа» дегені — ба...
Тереңдігі теңіздей,
Қайраты қара өгіздей.
Қайраты қара өгіздей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы екі асыл қасиетті қатар мадақтайды: ойының тереңдігі мен күш-қайратының мы...
Шөлдің қамысы болмайды,
Жаманның намысы болмайды.
Жаманның намысы болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның бойында ар-ұят, намыс, жауапкершілік аз болатынын білдіреді. Тура мағынасын...
Жалғаймын деп үзіп алма,
Түзеймін деп бұзып алма.
Түзеймін деп бұзып алма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істі абайлап, ойланып істеуді үйретеді. Бір нәрсені жөндеймін, көмектесемін, жақсартам...
Бір сүрінген қырық сүрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам сүрінсе, оны көрген немесе соның ықпалындағы өзге адамдар да...
Айдапсалдан аз өлер.
Көресалдан көп өлер.
Көресалдан көп өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс, үстірт, жөн-жосықсыз істелген жұмыстың зияны көп болатынын білдіреді. «Айдап салу...
Бесті бура күнде күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті бура күнде күркірейді» деген мақал мінезі ауыр, айбатты адам не мал үнемі үстем, долы көрін...
Үйде оңбаған түзде оңбас.
**Негізгі мағынасы** Үйде адам өз мінезін түзеп, тәрбиесін көрсетпесе, сыртта да беделді, сыйлы бола алмайды. Мақалдың т...
Нұр - Ай сұлулығы,
Су - сай сұлулығы.
Су - сай сұлулығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда әр нәрсенің өзіне тән көркі, өзіне лайық сәні болатыны айтылған. Нұр айды ажарландырып,...
Арыстан асқынса, айға шабар,
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
Ақымақ асқынса, анасын сабар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі шектен шығуды салыстырады. Арыстан — айбатты, күшті, қайратты...
Керқұланның қадірін ойда, қырда қақ білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Керқұлан сияқты жүйрік, бағалы аттың шын қадірі оны мінгенде де, бапта...
Аталы сөзді арсыз қайырады.
**Негізгі мағынасы** Аталы сөз — терең ойлы, салмақты, тәрбиелі, үлкеннің немесе елге танымал дананың айтқан бағалы сөзі...
Итті «күшім-күшім» десең, аузыңды жалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: итті өзіне шақырғанда «күшім-күшім» деп иіскетіп, еркелетіп айтсаң, ол...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.