Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Жаман өкпелеймін деп
Сыбағасынан құр қалады.
Сыбағасынан құр қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға булығып, өкпені алға шығару адамның өзіне зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынас...
Құнажын деп кемітпе,
Ертең-ақ атан болады.
Ертең-ақ атан болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас нәрсені, әлсіз немесе әлі толық жетілмегенді кемсітпеуді ескертеді. Құнажын — әлі буы...
Жорға мінген жолдасынан айырылар,
Көп жасаған құрдасынан айырылар.
Көп жасаған құрдасынан айырылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолында бәрі уақытша екенін, байлық та, мәртебе де, қуаныш та ұзаққа тұрмай...
Жоқшысы жоқ ел жетім.
**Негізгі мағынасы** «Жоқшысы жоқ ел жетім» деген мақал елдің сөзін сөйлейтін, мұңын мұңдайтын, қамын ойлайтын адамы бо...
Қанден иттің қартайғаны білінбес.
**Негізгі мағынасы** Қанден иттің қартайғаны білінбес деген мақал сырттай әлсіз, шағын не көзге көп түсе бермейтін нәрсе...
Қасқыр қорыққан төбеттен қаншық қорықпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдан именген төбет әлсіреп, өз күшін көрсете алмай қалады, сондықт...
Пышағыңның күмісіне қарап,
Өтпесіне болайын.
Өтпесіне болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: пышағыңның күмісі, яғни сыртқы жылтыры жақсы көрінсе де, мен оның өткір...
Тіл сырласар,
Өсек сыбырласар.
Өсек сыбырласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің екі түрлі қызметін салыстырады. Жақсы сөз, шынайы әңгіме адамды сырласуға, ой бөлі...
Кедейге көтере алмастай бас береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамға көтере алмайтын ауыр жүк, яғни шамасынан тыс міндет немес...
Жарлының жалғыз тоқтысын қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның бар байлығы санаулы болады, сол аз дүниенің өзі қорғансыз...
Адал шындыққа тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Адал адам шындықтың алдында тоқтап, өтірікке, жалғандыққа бармайды. Бұл мақал тура мағынасында да,...
Телегейге тел жаңғырық,
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
Ұшқан құсқа жел жаңғырық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкен кеңістік пен еркіндікте әр дыбыс, әр қимыл өзіне сай жауап табатынын білдіреді. Тур...
Тұлпардың оттауы бір болса да, жусауы басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тұлпар бір жерде оттаса да, су ішсе де, жусауы — күтімі мен ба...
Иттің шені - қарғыбауы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттің мойнына тағылатын белгісі — қарғыбау. Астарлы мағынасы: ә...
Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Жаяуға «бұқ!» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.