Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жаманның ісі - жабығу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адаммен араласудың, теріс мінезге елігудің нәтижесі көңілдің жабырқап, жанның жүде...
Итті күшігінде үйрет.
**Негізгі мағынасы** «Итті күшігінде үйрет» деген мақал істің, әдеттің, тәрбиенің басы ерте басталса, нәтижесі де дұрыс...
Бақа батпағын сағынар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне үйреншікті, тіпті қолайсыз болса да, таныс ортасын қимайтынын білдіреді. Тура...
Омыртқаңмен ойлас,
Қабырғаңмен кеңес.
Қабырғаңмен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қандай да бір іске асықпай, терең ойланып, салмақпен шешім қабылдауға шақырады. «О...
Екі тәтті бір жерден табылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: екі бірдей тәтті нәрсе дәл бір жерден табыла бермейді. Астарлы мағынасы...
Ауызына сөз тұрмастың,
Бір жерде өзі тұрмас.
Бір жерде өзі тұрмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аузына ие болмай, орынсыз сөйлей беретін, сөзіне тоқтамайтын адам тұрақсыз келеді дегенд...
Ақылсыздың сүйгені жаман,
Ақымақтың түйгені жаман.
Ақымақтың түйгені жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл-парасаты жоқ адамның таңдауы да, қорытқан ойы да көбіне теріс болатынын білдіреді. Т...
Кекесін сөздің кеселі,
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
**Негізгі мағынасы** Кекесін, мысқыл аралас сөздің түбі көбіне зиянға апарады. Біреуді келемеждеп, әжуалаған адам сырт к...
Діңкелеген дәрменсізге мұңын шағады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты шаршаған, әлсіреген адам өз күйін, ауырлығын басқаға айтып мұң ша...
Кедейдің аузы асқа тисе, тісі тасқа тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кедей адам ас жегісі келсе де, бір қиындыққа кезігеді, яғни оның тірш...
Көптен қулық артылмас.
**Негізгі мағынасы** «Көптен қулық артылмас» деген мақал көп адамның ішінен айлакерлікпен, өтірікпен, астыртын әрекетпен...
Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат.
**Негізгі мағынасы** «Айтсам - ұят, айтпасам - қиянат» деген мақал адамды қиын таңдау алдында қалатын сәттерді білдіред...
Барды сөкпе, нарды теппе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бар нәрсені, қолдағыны қадірлеуді үйретеді. «Барды сөкпе» дегені — қолда барға шүкір етіп...
Керегесін итке қомдаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында үйдің керегесін иттің үстіне қомдап жібергендей, орынсыз, қисынсыз қылық...
Ұн сатқанда желдетеді,
Тұз сатқанда селдетеді.
Тұз сатқанда селдетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал саудадағы алдамшы жарнаманы, артық мақтауды әжуалайды. Тура мағынасында ұн сатушы тауарын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.