Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Бұлт өзеннен бу алса жауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат құбылысы арқылы өмірлік ой айтады: бұлт өзеннен бу алып, суға қанықса, кейін жаңб...
Ұятын шүберекке түйген.
**Негізгі мағынасы** «Ұятын шүберекке түйген» деген тіркес адамда ар-ұят, намыс, ибалық қалмағанын білдіреді. Тура мағы...
Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді.
**Негізгі мағынасы** Тұлпар бітпейді, бітсе кетпейді деген мақалдың тура мағынасы — жақсы аттың тұқымы сирек туады, ал...
Қолың көтермес шоқпарды беліңе қыстырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз шамасын білуі керек екенін айтады. Тура мағынасы бойынша, көтере алмайтын ауыр шо...
Екі бас, екі басқа малта да ас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр адамға өз несібесі, өз ырысы бар, біреудің үлесі екіншісіне дәл келе...
Өткір қырғыш қазан түбін теседі.
**Негізгі мағынасы** Өткір қырғыш қазанның түбін тесіп жібереді деген сөздің тура мағынасы — өте өткір құрал абайсыз қол...
Ұяттан безген арын саудаға салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам ұ...
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыр адамға үстемдік пен биліктің жараспайтынын, ал мергенге аңшылық, яғни өз ісі тән ек...
Бет-бетімен түйе айдап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің тәртібі жоқ, ортақ бағыт пен келісімсіз атқарылып жатқанын білдіреді. Тура мағы...
Қорқақтың көзі үлкен,
Ақымақтың сөзі үлкен.
Ақымақтың сөзі үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақ адам мен ақымақ адамның мінезін салыстырып, екеуінің де әлсіз тұсын әжуа етеді. Қо...
Жаман адам кетсе,
Дүние кеңіп қалғандай болады.
Жақсы адам кетсе,
Дүние кеміп қалғандай болады.
Дүние кеңіп қалғандай болады.
Жақсы адам кетсе,
Дүние кеміп қалғандай болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың қоғамдағы орны мен ықпалын салыстырып айтады. Жаман адам кетсе, оның кесірі, к...
Тау бұлағы сәнді, көл құрағы сәнді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз орнында әдемі, өзіне лайық көрікті болатынын білдіреді. Тау б...
Аш адам
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қарны аш адам қанша жылынып жатса да, көңілі жай таппай, тыныға алмайд...
Сасқанда аузың табылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қатты абыржып, сасқан кезде ойы шашырап, не айтарын да, не істерін де таба алмай қал...
Кедейдің сүйген тамағын кім береді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның жақсы көретін, қалаған асын оған ешкім оп-оңай бере қойма...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.