Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.6K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жасауылың тырна болса,
Күнің қиқуымен өтер.
Күнің қиқуымен өтер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жасауылың, яғни күзетшің не жанашырың тырна сияқты болса, күнің о...
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді...
Қыран қызыл түлкі алса,
Қарға ауыл тазартады.
Қарға ауыл тазартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыран құс олжаға түссе де, қарға ауыл маңындағы қалдықты шоқып, тазалық...
Елді жерде ұры бар,
Таулы жерде бөрі бар.
Таулы жерде бөрі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: елді, қонысты жерлерде ұры кездеседі, ал таулы, қалың қыратты жерде бөр...
Өзің болғанша,
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз орныңды, өз шамаңды білумен қатар, жетістікке жеткен кісіге құрметпен қарауға ү...
Жеген ауыз жесін.
**Негізгі мағынасы** «Жеген ауыз жесін» деген мақалдың тура мағынасы — тамақ жеген адам оның салмағын да, пайдасын да кө...
Шабына түртіп, шамына тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түр...
Құдайдың өзіне дұға үйреткендей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өз білгенін менсінбей, тіпті артық ақылгөйсіп, ең жоғарғы нәрсеге де үйреткісі к...
Байды Құдай ұрарында,
Дәулетіне мас болар .
Дәулетіне мас болар .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам байлығы мен дәулетіне мастанып, өз күшіне сеніп кетеді, ал сол...
Желге ұшқан ебелек,
Орға түспей тынар ма?
Отқа асық көбелек,
Өліп тынбай шыдар ма?
Орға түспей тынар ма?
Отқа асық көбелек,
Өліп тынбай шыдар ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланбай, желікпен әрекет етуден сақтандырады. Желге ұшқан ебелек те, отқа асыққан...
Ындыны таза - иманды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ниеті, пейілі таза адам иманды болады деген сөз. Астарлы мағынасы — ад...
Сиыр сушыл,
Пасық адам күншіл.
Пасық адам күншіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы болмысы қарапайым көрінетін нәрсенің өзіне лайық қасиеті болатынын аңғартады. Тура...
Сұрай келе жанындағы әйелің қарын бөле шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бір нәрсені қайта-қайта сұрап, қазбалай берсе, істің шын мәні ашылып, бұрын байқалма...
Жүк тартпаған түйенің нарлығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Жүк тартпаған түйенің нарлығы жоқ деген мақалдың тура мағынасы: түйе ауыр жүк көтеріп, еңбекке жегі...
Жақсыға құрмет -
Жас жаранға міндет.
Жас жаранға міндет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамды құрметтеу керек екенін айтады. Тура мағынасында, сыйлы, өнегелі, елге пайдал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.