Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Арық атты түсте бақ,
Қарғып тұрса қанатың.
Қарғып тұрса қанатың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық, әлсіз атты күндіз-түні бағып-күтсең де, ол бірден жүйрікке айнал...
Әркім өз қозысын қошқар санайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр адам өз төлін, өз қозысын ерекше көріп, оны қошқардай бағалайды. Ас...
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы:...
Керқұланның қадірін ойда, қырда қақ білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Керқұлан сияқты жүйрік, бағалы аттың шын қадірі оны мінгенде де, бапта...
Ит сүйекке қақалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ит сүйекке қақалмас» деген мақал тура мағынасында ит сүйекті жұта алмай, қақалып қалмайды дегенді...
Басты балта бұзар, жылқыны маңқа бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балта ағашты дәл басынан шапса, тез бұзады; жылқыны да ұсақ көрінетін,...
Шоқысқыш қоразға шыр бітпес.
**Негізгі мағынасы** «Шоқысқыш қоразға шыр бітпес» деген мақалдың тура мағынасы — үнемі шоқып, тыныш таппайтын қораздың...
Жас жалтаңға қашар,
Кәрі қалыңға қашар.
Кәрі қалыңға қашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен таңдауы өзгереді деген ойды білдіреді. Жас адам көбіне жа...
Аздың атасы бір, көптің көрі басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аз нәрсе мен көп нәрсенің арақатынасын салыстырып тұр. Аз дүние, аз топ немесе аз адам кө...
Көңілің қалған жерден көш жер қаш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір жерден, бір ортадан немесе бір істен көңілі қалса, ол жерден іштей де, көңілм...
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген о...
Ит аузына түскен соқта жаншылмай қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің аузына түскен соқта, яғни бір нәрсе тістеліп, ауызға түскенде, мі...
Мың ділдә;
бардың қалтасында,
жоқтың ауызында.
бардың қалтасында,
жоқтың ауызында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байлығы бар адамның қолында нақты мүмкіндігі болатынын, ал қолында ештеңесі жоқ адамның...
Түйенің өзі түйе, құмалағы емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, заттың не істің үлкен-кішілігін орнымен бағалауды ескертеді. Түйе — ірі, салмақт...
Жуастың бір аты жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жуас, тым жұмсақ адамды ел бір қырынан ғана емес, кейде «әлсіз», «ештең...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.