Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Оймақтай ауыздан оттан бетер сөз шығады дегені — аузы кішкентай, өзі әлсіз көрінген адамнан да өте...
Сақтаған көзге шөп түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сақсыз, ұқыпсыз болса, күтпеген жерден зиян шегуі мүмкін дегенді білдіреді. Тура мағ...
Арсыздықтың
адамды жеңетін де жері бар.
адамды жеңетін де жері бар.
**Негізгі мағынасы** Арсыздық адамды кейде күшпен емес, ұятсыздық, бетсіздік, әдепсіздік арқылы жеңеді. Яғни адам өз ар-...
Күртке күш салсаң өледі,
Өртке күш салсаң сөнеді,
Өртке күш салсаң сөнеді,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күртке де, өрт те күшке көнбейтін, тіпті қарсыласқан сайын қауіпті бол...
Киікті көрінбеген атады, не ерінбеген атады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киік көрінбей тұрса да, оны атқысы келген адам аңдып, дайындалып, соңы...
Бүгінгі ашуыңды ертеңге қалдыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ашуға ермеуге, көңіл күйге беріліп асығыс шешім қабылдамауға шақырады. Тура мағына...
Ергежейліге есектен биік көлік жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы аласа, шамасы шағын адамға есектен биік міну жоқ, яғни өз деңгейін...
Атақты ұры аштан өледі,
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Атақсыз ұры қарын толтырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықпен күн көрген адамның тірлігі баянды болмайтынын аңғартады. Тура мағынасында да, ұр...
Күншіл адам күні бойы ренжиді.
**Негізгі мағынасы** Күншіл адам өзгенің жетістігін, бақыты мен абыройын көре алмай, ішінен күйіп, көңіліне кірбің түсір...
Дауың жоқ болса, кепіл бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер өзіңде дау-дамай, талас, айып жоқ болса, бір іске сенімді түрде к...
Құдайдың өзіне дұға үйреткендей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өз білгенін менсінбей, тіпті артық ақылгөйсіп, ең жоғарғы нәрсеге де үйреткісі к...
Өзің жатық болсаң,
Ішкенің қатық болар.
Өзің қиық болсаң,
Ішкенің сұйық болар.
Ішкенің қатық болар.
Өзің қиық болсаң,
Ішкенің сұйық болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінезі мен ішкі қалпы өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Егер адам сабырлы,...
Жұмыртқа жегенің -
Тауықты құрттым дегенің.
Тауықты құрттым дегенің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмыртқа жеу — тауықтың өнімін пайдалану. Ал астарлы мағынасы — бір іст...
Жексұрынды көрсе ел,
Жүрсе жер тітіркенеді.
Жүрсе жер тітіркенеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жексұрын, жиіркенішті, елге сөзі де, ісі де жақпайтын адам туралы айтады. Тура мағынасынд...
Жауды санап соғыспайды,
Қойды санап тоғытпайды.
Қойды санап тоғытпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жауға қарсы шыққанда оны алдын ала санап, есептеп соғыса бермейді; қойд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.