Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Өлімге берер жаным бар,
Пендеге берер арым жоқ.
Пендеге берер арым жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ар-намысты бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында айтсақ, адам жаны...
Ісі жоқтың асы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Ісі жоқтың асы жоқ деген мақалдың тура мағынасы — еңбек етпеген, қимыл-қозғалыссыз жүрген адамның і...
Қолында жоқ жомарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында, яғни өзінде беретін дүние-мүлкі жоқ адам жомарттық көрсете алм...
Жасқаншақтың көзі сау.
**Негізгі мағынасы** «Жасқаншақтың көзі сау» деген мақал тура мағынасында қорқақ, именшек адамның көзіне бірден ештеңе...
Өгізді оқалақ аздырар,
Естіні ой аздырар.
Естіні ой аздырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды да, малды да құртып жіберетін нәрсе – орынсыз көптік, шамадан тыс салмақ екенін ме...
Ауырған азап шегеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауырған адамның шын мәнінде қиналатынын, аурудың салмағын оны көрген емес, соны бастан ке...
Науқастың беті бері қараса,
Шақыртпай тәуіптің өзі келеді.
Шақыртпай тәуіптің өзі келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: науқас адам оңала бастаса, емшіге бармай-ақ, тәуіптің өзі де келуге құл...
Ашуың келсе, қолың тарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ашуға ерік бермеуге, ыза қысқанда бірден әрекет жасамауға шақырады. Тура мағынасын...
Батпаққа батқан пілді піл ғана шығара алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батпаққа кіріп кеткен үлкен пілді одан тек күші тең, салмағы мен қуаты...
Ақылды аузын жауып, ділін ашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адам көп сөйлемей, сөзін орнымен ұстайтынын білдіреді. Тура мағынасында — аузы жаб...
Жаман жасаққа қарамайды,
Желінсау қосаққа қарамайды.
Желінсау қосаққа қарамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, сапасыз жасақ өз міндетін дұрыс атқармайды; желінсау сиыр да қос...
Байға жағынамын деп,
Жарлының зықы шығады.
Жарлының зықы шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге ұнау, соның көңілін табу үшін екінші біреуге қиянат жасауға болмайтынын ескертеді...
Опасыздан құзғын да жиренеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті құзғын сияқты өлексемен қоректенетін құс та опасыз адамнан жиірке...
Бойыңдай бой табылғанмен,
Ойындай ой табылмайды.
Ойындай ой табылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көркі мен ішкі ақылын салыстырады. Бір адамнан өзіңе ұқсас бойды, түрді не...
Көңіл қонақасы емес.
**Негізгі мағынасы** «Көңіл қонақасы емес» деген мақал адамның ішкі сезімі мен көңіл күйі сырттағы сый-сияпатпен, тамақ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.