Аяғы жаман төрді былғар,
Аузы жаман елді былғар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сақ болуды ескертеді. Тура мағынасында «аяғы жаман» — келген жерін былғайтын, тәртіпсіз адам, ал «ауызы жаман» — орынсыз сөйлеп, ел ішіне іріткі салатын адам. Астарлы мағынасы бойынша, бір адамның әдепсіз қылығы да, сөзі де көпшілікке зиян тигізеді: бірі үйдің, төрдің қадірін кетірсе, бірі елдің ынтымағын бұзады.
Образдар мен теңеулер
«Төр» — қазақ ұғымында ең құрметті, ең таза, ең сыйлы орын. Оны «былғау» — тек ластау емес, қадірін түсіру, берекесін қашыру деген сөз. «Аяқ» адамның жүріс-тұрысын, мінез-құлқын бейнелейді; «ауыз» болса сөздің, ниеттің, ықпалдың белгісі. Яғни мақал адамның сыртқы қимылы мен ішкі мәдениеті елге де, үйге де әсер ететінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әдепсіз, мәдениетсіз адамға қатысты орынды айтылады. Мысалы, бір қызметкер жұмыс орнында артық сөйлеп, өсек таратып, ұжымның тыныштығын бұзса, оның «аузы жаман» екені айтылады. Сол сияқты тәртіп сақтамай, ортақ кеңістікті ластайтын адам да айналасына қолайсыздық әкеледі. Мақалдың тәрбиелік мәні — әр адам өз сөзі мен ісіне жауапты болсын деген ой.
Aýzy jaman eldi bylǵar.