«Аш құлақтан тыныш құлақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал артық пайдадан гөрі тыныштық қымбат деген ойды береді. «Аш құлақ» — пайдаға, табысқа құмар, бірақ соның соңынан әбігерге, дауға, бас ауруға түсетін күй. «Тыныш құлақ» — артық олжаны қуып жүрмей, көңілі тыныш, жаны жай жүрген күй. Яғни мазасыз табыстан гөрі алаңсыз өмір артық: күдікті іске араласып, бас ауыртқанша, одан аулақ болып, тыныш отырған жақсы. Мақал көбіне тәуекелі мол, дау-дамайы көп істен бас тартқанда айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Құлақ» мұнда адамның өзін, оның көңіл күйін білдіреді: қазақ тыныштықты «құлағым тыныш» деп айтады. «Аш» — қанағатсыздық, жетіспеушілік, ал «тыныш» — алаңсыздық. Екі ұғымды қатар қойып, халық бірін таңдауға шақырады және таңдауды тыныштықтың пайдасына жасайды. Бұл — қанағатты қадірлеген дала даналығы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал күмәнді табыс ұсынылған кезде еске түседі. Мысалы, бір таныс тез байытатын, бірақ заңдылығы бұлыңғыр жобаға шақырса, ойлы адам: «Жоқ, аш құлақтан тыныш құлақ», – деп бас тартады. Ол жоғалтқан пайдасына өкінбейді, өйткені кейін болатын дау мен алаңдаудан аман қалды. Мақал әр мүмкіндікті қуа бермей, жан тыныштығын қорғауды үйретеді.