Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ала жылқы жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ала жылқы жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — түсі ала, көзге бірден түсетін жылқы адасып кет...
Түйе дырдай, ізі қылдай.
**Негізгі мағынасы** Түйе — ірі, зор мал. Ал оның ізі жерге жұқа ғана түседі. Мақалдың тура мағынасы осыны білдіреді: де...
Алыс жолдың іздерін түйе білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда қалған ізді түйе жақсы таниды, өйткені ол шөл, құм, көш жол...
Парықсызға бәрі бір:
мейлі қамқа, мейлі бөз.
мейлі қамқа, мейлі бөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: талғамы жоқ, қадірді білмейтін адам үшін қамқа да, бөз де бірдей. Яғни...
Адамның аңырағаны - жуасығаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қатты қиналғанда, көңілі құлазып, даусы шығып еңірегенін сыртқы белгі ретінде сур...
Көз көрмей, көңіл толмас.
**Негізгі мағынасы** Көз көрмей, көңіл толмас деген мақал адамға бір нәрсені сырттай есту аздық ететінін білдіреді. Тура...
Асыл айнымас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша асыл зат та, алтын да уақыт өте бұзылмайды, сапасын жоғалтпайды....
Көп көрген - нұсқа,
Көп істеген - ұста.
Көп істеген - ұста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде көп нәрсе көріп, тәжірибе жинаған адам сөзге де, іске де ұқыпты, салмақты болады д...
Алтын қайшы пішкенге жақсы,
Алтын қасық ішкенге жақсы.
Алтын қасық ішкенге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр бұйымның да, әр істің де өз орнында бағалы екенін білдіреді. Қайшы — киім пішу, қию, т...
Ашу қысқан адам Аллаға ала көзбен қарайды.
**Негізгі мағынасы** Ашу адамның ақылын тұмандандырып, сабырын жоғалтады. Ашуға берілген жан өз жағдайын дұрыс бағаламай...
Ақылға кішілік жүрмейді.
**Негізгі мағынасы** Ақылға кішілік жүрмейді деген сөздің тура мағынасы — ақылдың жолында «кішірею», жасқану, имену деге...
Тілге шешен, іске мешел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге жүйрік, сөйлегенде орақ тілді, шешен адамды іс жүзінде әлсіз, әрекетке келгенде дәр...
Денесі икемдінің келбеті сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** Денесі икемді, қимылы ширақ, жүрісі жинақы адам сырт көзге де сүйкімді көрінеді. Мұнда тура мағынад...
Әйел ашуланса жеңіледі,
Еркелесе жеңеді.
Еркелесе жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел адамның мінезі мен қарым-қатынастағы жұмсақтығын, сыпайылығы мен әдептілігінің күш е...
Кішіпейілділіктен кішіреймейсің.
**Негізгі мағынасы** Кішіпейілділік — адамның әлсіздігі емес, керісінше оның биік мінезі. Бұл мақал тура мағынасында өзі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.