Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.5K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Күркіреген бураны келеде көр.
**Негізгі мағынасы** Күркіреген бураны келеде көр — сырттай күшті, адуынды көрінген нәрсенің шын бейнесін қауіпсіз, тыны...
Аяқты шалма, қапы қалма.
**Негізгі мағынасы** «Аяқты шалма, қапы қалма» деген мақал адамның әр қадамын абайлап басуын ескертеді. Тура мағынасынд...
Бақыты жоқ адамға,
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бақыты жоқ, жолы болмай жүрген адамға көзге көрінерлік ешқандай нақты...
Мал жоқшысы - малшы,
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
Ұлпан жоқшысы - аңшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың қамын малшы, аңның жайын аңшы қарайды. Астарлы мағынасы: әр істі...
Мен не деймін,
Қобызым не дейді?
Қобызым не дейді?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы – адам сөйлегенімен, оның айтқанына жауап беріп тұрғандай, қобыздың да ө...
Жаманға сөз айтсаң,
Ақыл таппас жол айтады.
Ақыл таппас жол айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, сөзіне тоқтамайтын адамға ақыл айтсаң да, одан дұрыс нәтиже шықпайтынын бі...
Ала жылқы жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ала жылқы жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — түсі ала, көзге бірден түсетін жылқы адасып кет...
Қайныма да барайын,
Тайлағыма де бас үйретейін.
Тайлағыма де бас үйретейін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қайнысына да барып, тайлағына да бас үйрету, яғни қайда барса да, қанд...
Көп қаласа, көк тоқтыңды сойып бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жұрт көп нәрсені талап етсе, тіпті ең қымбат малыңды да беруге мәжбүр...
Ұят иманда.
**Негізгі мағынасы** «Ұят иманда» деген мақал адамның ар-ожданын, ұялу сезімін иманмен тікелей байланыстырады. Яғни шын...
Алыс жолдың іздерін түйе білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда қалған ізді түйе жақсы таниды, өйткені ол шөл, құм, көш жол...
«Мен», «мен» дей берме,
Меңдеп өлерсің.
Меңдеп өлерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз-өзін тым көтеріп, «мен» деп шектен тыс мақтана беруі жақсылыққа апармайтынын...
Үндеместе пәле бар, отбасында шала бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі құбылысты ескертеді: біріншісі — орынсыз үндемей, ішке бүгіп жүрген адамда бел...
Жамау тапқан жарлы болмас.
**Негізгі мағынасы** Жамау тапқан жарлы болмас деген мақал сырттай қарағанда кедей адамға киімнің жыртығын жамау ғана же...
Үрлеп ішіп, шайқап төгеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі атүсті, асығыс, ұқыпсыз істейтін адамды сипаттайды. Тура мағынасында – бірдеңені...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.