Өзгеге деген өседі,
Өзіме деген өшеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы кеңпейілділік пен өзімшілдікті салыстырады. «Өзгеге деген өседі» дегені — басқаға жанашырлық, қамқорлық, құрмет артқан сайын адамның адамгершілігі де, абыройы да өседі деген сөз. Ал «Өзіме деген өшеді» — тек өз пайдасын ғана ойлаған, өзімшіл адам рухани жағынан жұтаңдап, кісілік қасиетін жоғалтады деген астарды білдіреді. Яғни, жақсылықты өзгеден аямау — адамды өсіреді, ал өзін ғана күйттеу — кемітеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өседі» сөзі тек сан жағынан көбеюді емес, мінездің, мәртебенің, рухтың жетілуін меңзейді. «Өшеді» сөзі бір нәрсенің сөніп, жоғалуын білдіреді; бұл жерде ол адамның мейірімі, ұяты, кеңдігі азаятынын көрсетеді. Қысқа ғана екі жол арқылы халық бір сөзбен үлкен мораль айтады: өзгені ойлау — жарық, өзіңді ғана ойлау — қараңғылық.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ұжымда, отбасында, достықта өте орынды. Мысалы, жұмыста бір әріптес өз тәжірибесін бөлісіп, жаңа адамға көмектессе, ортада сыйластық артады, сенім күшейеді. Ал әркім тек өз мүддесін күйттесе, ортада салқындық пайда болады. Сондықтан бұл мақал адамды жомарт, мейірімді, көпшіл болуға шақырады.
Ózime degen óshedi.