Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін...
Өлмеген өлі балыққа кездеседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тірі балық өлі балыққа да кездесіп қалады. Астарлы мағынасы — өмірде ә...
Қарыздыда иман жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Қарыздыда иман жоқ» деген мақал қарызын қайтармай, біреудің ақысын жеп жүрген адамда адамгершілік...
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
Сәурік айғыр саяққа тыным бермейді.
Сәурік айғыр саяққа тыным бермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдағы орынсыз қимыл, ойсыз әрекет тыныштық бермейтінін аңғартады. Ақылсыз кісі не істе...
Қатардан ассаң да, халықтан аспақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам қанша биікке көтерілсе де, қатарластарынан озып шықса да, халықтың...
Сараңға мал қайғы,
Сардарға жан қайғы.
Сардарға жан қайғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамның ойы мен уайымы мал-мүлікке, дүние жинауға байланып қалатынын білдіреді. Ол...
Жаман еркектің басын
Жақсы қатын хан қылады.
Жақсы еркектің басын
Жаман қатын даң қылады.
Жақсы қатын хан қылады.
Жақсы еркектің басын
Жаман қатын даң қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал отбасы ішіндегі жардың ықпалы адам тағдыры мен абыройына тікелей әсер ететінін айтады. Ту...
Мың жаудан бір жансыз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мыңдаған жаудың ішінде де бір жансыз, дәрменсіз адамнан келетін кесірд...
Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
**Негізгі мағынасы** Ер азаматтың аты мен даңқы сырт көзге көлдей үлкен, кең көрінгенімен, өз басы кедей, таршылықта өмі...
«Болдым» дегеннің,
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға «болдым, толдым» деп өзіне тым сеніп, тоқмейілсуге болмайтынын ескертеді. Тура мағ...
Керекті тастың ауырлығы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Керек, пайдалы, мақсатқа жеткізетін нәрсе адамға ауыр көрінбейді. Тура мағынасында тас ауыр болады,...
Егіз бота не баққа, не даққа туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егіз туған бота сирек әрі өзгеше құбылыс, сондықтан ол бірде жақсы ныш...
Достың көзінде болғанша көңілінде бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам досының көз алдында ғана көрініп, сырттай сыйлы болғаннан гөрі,...
Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша батыл, өзіне қанша сенімді болса да, кейде сыртқы жағдайдың әсерінен жаңылатын...
Құс көк сеңгірге бір қонады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде биік мұрат пен үлкен мақсатқа жету әрдайым бола бермейтінін білдіреді. Қ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.