Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.5K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты бол...
Қасқыр да қастық қылмайды жолдасына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқырдың өзі де өз жолдасына, яғни бірге жүрген серігіне, әдейі қасты...
Қысасқа - қан, оқысқа - жан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қиянатқа, зұлымдыққа, шектен шыққан озбырлыққа жауап ретінде қантөгіс,...
Базарға әркім барар,
Өзіне керегін алар.
Өзіне керегін алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — базарға барған адам өз қажетіне жарайтын затты таңдап алады. Астарлы м...
Өлі - тірінің азығы.
**Негізгі мағынасы** «Өлі — тірінің азығы» деген мақалдың тура мағынасы — өлген адамнан артылған мал-мүлік, ас-ауқат, д...
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
**Негізгі мағынасы** Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша деген мақал сырттай жақын көрінгенмен, пайда біткенде байланы...
Аңғал қашқанға да, қуғанга да серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңғал, яғни аңқау не байқамайтын адам қашқанға да, қуғанға да ілесіп ке...
Иттің боқ жемесе басы ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өзіне жарамсыз, лас нәрсе жесе, соның салдарынан ауырады. Астарлы м...
Көшпей, қонбай қараша қатынын жоғалтты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонуға дағдыланған ел тұрмысында қыстау мен қоныс ауыстырмай, қа...
Кемпірі бардың кәпірі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы – үйінде кемпірі, яғни жасы үлкен әйелі бар адамның жанында оған қарсы к...
Сарттың жаманы «қазақ болам» дер,
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз тегін, елдік болмысын менсінбей, басқа жұртқа еліктейтін адамды сынайды. Тура мағынада...
Қойды шартық бүлдіреді,
Елді қортық бүлдіреді.
Елді қортық бүлдіреді.
**Негізгі мағынасы** Қойды шартық бүлдіреді, елді қортық бүлдіреді деген мақалдың тура мағынасы — қой отарында шартық, я...
Ақымақтың айтқаны келмейді,
Сандырағы келеді.
Сандырағы келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақымақ адамның сөзі шындыққа, жүйелі ойға негізделмейтінін білдіреді. Оның айтқаны көбіне...
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кім екенін оның сыртқы сөзіне емес, айналасына қарап тануға болатынын айтады. Қож...
Етке тойғанның емі табылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аштықтың азабын көрмеген, қарны тоқ, барға тойып жүрген адамның қадірді сезіне бермейтіні...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.