Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Сомсынғанға балға бар,
Қомсынғанға Алла бар.
Қомсынғанға Алла бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өркөкірек болмауға, өз күшіне ғана сеніп шектеліп қалмауға шақырады. Бірінші жолда...
Құс жаманы - саңғығыш,
Адам жаманы - қаңғығыш.
Адам жаманы - қаңғығыш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінездің белгісін құс пен адамға салыстыра отырып түсіндіреді. Тура мағынада, саңғ...
Ез, езден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ез адамнан, яғни жігерсіз, қорқақ, намыссыз кісіден аулақ бол деген сө...
Өтіріктің адымы қысқа.
**Негізгі мағынасы** Өтіріктің ғұмыры ұзақ болмайды, ол көп ұзамай әшкере болады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында...
Сары уайым - жігітке сор.
**Негізгі мағынасы** «Сары уайым - жігітке сор» деген мақал орынсыз, ұзақ әрі пайдасыз уайым адамның күшін де, жігерін д...
Адасқанға жұлдыз Айдай,
Қарны ашқанға көже майдай.
Қарны ашқанға көже майдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жолынан адасқан адамға түндегі жұлдыз бен ай бағыт көрсеткендей, ал қар...
Кәрі де бір, бала да бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адам да, бала да бірдей адам, екеуін де менсінбей қарауға болмайд...
Тезек терсең теңіңмен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тезек теру сияқты қарапайым істі де өзіңмен шамалас адаммен бірге істе...
Әйел ашуланса жеңіледі,
Еркелесе жеңеді.
Еркелесе жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел адамның мінезі мен қарым-қатынастағы жұмсақтығын, сыпайылығы мен әдептілігінің күш е...
Жарлылық сені қайтейін,
Жандай досты жат еттің.
Кәрілік сені қайтейін,
Сөйлер сөзге мерт еттің.
Жандай досты жат еттің.
Кәрілік сені қайтейін,
Сөйлер сөзге мерт еттің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам басына түскен екі ауыр халді — жарлылық пен кәрілікті — ащы мысқылмен суреттейді. Ту...
Көз көруге,
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы үш қасиеттің шегі жоқ екенін білдіреді: көз әрдайым көргісі келеді, ақыл ү...
Иттің ырылдасқаны - амандасқаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттер бір-біріне ырылдасқанда, сырт көзге ол ұрыс сияқты көріну...
Оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: оқтаулы, яғни оқ-дәрісі салынған мылтық ұзақ жатпай, бір кезде өзінен-ө...
Құдайдың қарғысына ұшырасаң да,
Халықтың қарғысына ұшырама.
Халықтың қарғысына ұшырама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең ауыр жаза — халықтың қарғысы, яғни көптің наразылығы мен теріс батасы екенін ес...
Жақсы ниетіңе келеді,
Жаман етіңе келеді.
Жаман етіңе келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ниеті мен іс-әрекеті өзіне қайта оралатынын білдіреді. Жақсы ой, таза пейіл, адал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.