Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Аспандағы Айдан не пайда,
Жылынуға қолың жетпесе.
Жылынуға қолың жетпесе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аспандағы Ай әдемі болғанымен, оны ұстап алып, жылыну үшін пайдалана ал...
Тәкаппардың тәубасы қабыл болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кеудемсоқ, менмен, өзін өзгеден жоғары қоятын мінезі туралы айтады. Тура мағынасы...
Әлі келген алып та, шалып та жығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күші жеткен адам ірі, мықты қарсыласты да, әлсіздеу адамды да жеңе алад...
Бесік көрмеген ессіз болып есіктен кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бала күнінен тәрбие, мейірім, ұлттық өнеге көрмеген адамның өресі тар, мінезі шала, ісі ш...
Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқау адамның еңбектен қашып, босқа уақыт өткізетінін білдіреді. «Жатып ішер» — өзі жұмы...
Жетесізге айтқан сөз
Желмен бірге кетеді.
Желмен бірге кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы, түсінігі, ой-пайымы әлсіз адамға айтылған сөздің пайдасы аз екенін білдіреді. Тура...
Кішкене ит қартайғанша күшік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жас ит қартая салмай жатып-ақ қайтадан күшік сияқты күйде көрінеді де...
Тәнім - жаным садағасы,
Жаным - арым садағасы.
Жаным - арым садағасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең қымбат құндылықтарын сатылы түрде көрсетеді: алдымен тән, одан да қымбат жан,...
Жер нені көтермейді,
Ер не көрмейді.
Ер не көрмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жердің үстінде неше түрлі ауырлық та, ластық та, әр алуан тіршілік те...
Пейілі жаман пәлеге жолығады,
Бітпейтін жалаға жолығады.
Бітпейтін жалаға жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі пейілі мен мінезі өмір жолына тікелей әсер ететінін айтады. Пейілі жаман, ни...
Жантайып ішкен жақсы екен,
жатып ішер ас болса.
жатып ішер ас болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам асын жантайып не жатып ішсе де, егер тамағы мол, дайын болса, оғ...
Тілді ноқталасаң, басың сақталады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілге ие болу, сөзді ойланып айту адамның өзіне қорған екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Пейілі тар
аспанды алақандай,
жерді тебінгідей көреді.
аспанды алақандай,
жерді тебінгідей көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң, тар пейілді адамның дүниетанымы да тар болатынын білдіреді. Ондай кісі өзінен басқ...
Арыстанның ойынынан түлкінің мойыны үзіледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстандай айбарлы, күшті жануардың ойынының өзі әлсіз аңға қауіп төн...
Қызыл дүние - көздің құрты.
**Негізгі мағынасы** «Қызыл дүние - көздің құрты» деген мақалдың тура мағынасы — көзге көркем, жарқыраған, қызық дүниел...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.