Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының сөзі кепіл,
Жаманның өзі кепіл.
Жаманның өзі кепіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамның айтқан сөзі сенімге тұрады, ал жаман адамның өз басы да,...
<<Сіз, біз» деген - сөздің желімі,
Өтірік - шындықтың келіні.
Өтірік - шындықтың келіні.
**Негізгі мағынасы** «Сіз, біз» деп сөйлеу — адамдар арасындағы сыйластықты, ілтипатты ұстайтын әдепті сөз. Ал «сөздің ж...
Арам жесең, тойғаныңша же,
Ұрлық қылсаң, өлгенше қыл.
Ұрлық қылсаң, өлгенше қыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арам ас жеген адам тоя береді, ал ұрлық жасаған кісі оны бір рет істеп...
Ойлының алдында көкірек керме,
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
Жазасына ұшырайсың;
Қайғылының алдында қарқылдап күлме
Назасына ұшырайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адамға кішіпейіл, сабырлы, әдепті болу керек екені айтылады. Ойлы, парасатты адамның ал...
Ұлың тентек болса да, зор болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — баланың мінезі бірден жақсы болмаса да, өсіп-жетіліп, елге сөзі өтетін...
Тебегеннің таңын сүзеген айырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы мал мінезінен алынған: тепкеннен кейін бірден жауап қайтармағанымен, сүз...
Дүниеқор - дүниенің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — дүниеге, байлыққа тым әуес адам сол байлықтың соңынан құлдай жүгіріп к...
Ұят - иманның қабы.
**Негізгі мағынасы** «Ұят - иманның қабы» деген мақал ұят сезімін адамның рухани тазалығының, ар-ожданның сыртқы қорған...
Кең жерде тар отырсаң,
Тар жерде кең отырасың.
Тар жерде кең отырасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жағдайға бейімделе білуін, сабыр сақтап, ортаға қарай мінез танытуды үйретеді. Т...
Ер қуаты - қаруы.
**Негізгі мағынасы** «Ер қуаты - қаруы» деген мақал ер адамның шын күші оның қолындағы қаруда ғана емес, өз қайратында,...
Жақсы ниетіңе келеді,
Жаман етіңе келеді.
Жаман етіңе келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ниеті мен іс-әрекеті өзіне қайта оралатынын білдіреді. Жақсы ой, таза пейіл, адал...
Анығын айту - адалдық,
Ала сөйлеу - арамдық.
Ала сөйлеу - арамдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты тура айту адамның адалдығын көрсететінін, ал сөзді бұрмалап, екіұшты сөйлеу арам...
Құлшар өссе, қожаның құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында біреудің бағы, дәулеті немесе күші артса, екінші біреудің соған тәуелді...
Ерге берсең асыңды,
Ерлер сыйлар басыңды.
Ерлер сыйлар басыңды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматты құрметтеп, оған лайық ізет көрсетсең, ол да сені сыйлап, қадіріңді арттырады...
Адалдың арқаны ұзын.
**Негізгі мағынасы** «Адалдың арқаны ұзын» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: адал,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.