Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Мал қонысын іздейді,
Ер туысын іздейді.
Ер туысын іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша мал өзіне жайлы қоныс, шүйгін өріс іздейді. Ал адам, әсіресе ер...
Адамгершілік белгісі -
иіліп сәлем бергені.
Шын достықтың белгісі -
көп кешікпей келгені.
иіліп сәлем бергені.
Шын достықтың белгісі -
көп кешікпей келгені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы жақсы қасиеттің сыртқы іс-әрекеттен танылатынын айтады. Бірінші жолда иілі...
Сыр айтқанға сенбе,
Шын айтқанға сен.
Шын айтқанға сен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға әр сөзге бірдей илана бермеуді ескертеді. Біреу сырын, құпиясын көп айтып, өзін аш...
Жеріне қарай астығы.
**Негізгі мағынасы** «Жеріне қарай астығы» деген мақал жердің құнары мен жағдайына қарай өнім де әртүрлі болатынын білд...
Бір басқа - бір көз.
**Негізгі мағынасы** «Бір басқа - бір көз» деген мақал адамға керегі өз орнымен берілетінін, әр нәрсенің жұбы, өлшемі, ш...
Аударыспақ ойнаса,
Аздың арты қылпылдар.
Бөрік алыспақ ойнаса,
Таздың арты қылпылдар.
Аздың арты қылпылдар.
Бөрік алыспақ ойнаса,
Таздың арты қылпылдар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел ойынның өзі ғана емес, оның салдары да болатынын ескертеді. Аударыспақ пен бөрік ал...
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бі...
Қасқыр да қастық қылмайды жолдасына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқырдың өзі де өз жолдасына, яғни бірге жүрген серігіне, әдейі қасты...
Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер итпен бірге жүрсең, өзіңді қорғау үшін таяғыңды қолыңнан түсірме...
Кенеуі жоқ кеудеге,
Сылдыраған сөз бітер.
Миы жоқ қу басқа
Бадырайған көз бітер.
Сылдыраған сөз бітер.
Миы жоқ қу басқа
Бадырайған көз бітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылсыз, ішкі мазмұны жұтаң адам сырттай ғана көзге түсетін, бірақ мәні жоқ сөз бен қылық...
Құдай ұрған қонағымен керісер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құдайдың қаһарына ұшыраған адам қонағымен де керісіп, берекесіздікке ба...
Мінез көркі - игілік.
**Негізгі мағынасы** «Мінез көркі - игілік» деген мақал адамның сыртқы сұлулығынан бұрын ішкі болмысы маңызды екенін бі...
Көз көруге, құлақ естуге тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның танымға, көріп-білуге, естіп-үйренуге деген құштарлығын білдіреді. Тура мағынасын...
Түлен түртпесе,
Түнде келін төсектен тұрмайды.
Түнде келін төсектен тұрмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — келіннің түн ішінде өздігінен орнынан тұра салмайтыны, оған бір себеп,...
Сұрағанның айыбы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Сұрағанның айыбы жоқ» деген мақал адамның қажет нәрсесін, білгісі келгенін, көмек не түсінік сұра...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.