Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Малыңа сүйенбе, арыңа сүйен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға байлыққа, дәулетке немесе мал-мүлікке ғана арқа сүйеме, ең басты тірегің — ар-ұят...
Жақсы сөз жұбатады,
Жаман сөз жылатады.
Жаман сөз жылатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адам жанına әсері өте күшті екенін айтады. Жақсы, жылы, ойланып айтылған сөз көңіл...
Сөзге тұру - ерлік,
Сөзді жұту - қорлық.
Сөзді жұту - қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: айтқан сөзіңде тұру, уәдеде беріктік таныту — ердің ісі; ал берген сөз...
Ақылды қызға ана көп,
Аяулы жанға пана көп.
Аяулы жанға пана көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды, ибалы, жақсы мінезді қыздың айналасында қамқор, құрмет көрсететін адамдар көп бол...
Көз бен қол - көңілдің жалшысы.
**Негізгі мағынасы** «Көз бен қол - көңілдің жалшысы» деген мақал адамның ішкі қалауы мен ниеті ең алдымен көзі мен қол...
Он бес жас құйын қуған желмен тең.
**Негізгі мағынасы** Он бес жас — адамның қайраты тасып, бойы серпіліп, ойы да, қадамы да алға ұмтылатын шақ. Мақал осы...
Кәрі - қалтаң, жас - жалтаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына қарай мінезі мен тәжірибесін салыстырады. «Кәрі» — өмір көрген, сақ, үнемш...
Ақырып хан болмайды,
Бақырып бай болмайды.
Бақырып бай болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның зор дауыспен, өктем мінезбен немесе айқаймен үлкен мәртебеге де, мол дәулетке де...
Адам тілінен табады,
Сиыр мүйізінен табады.
Сиыр мүйізінен табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына келетін жақсылық не жамандық көбіне өз ісі мен мінезінен туатынын меңзейді...
Жаман іс жоқ,
Жаман ісші бар.
Жаман ісші бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің өзінен гөрі, оны орындайтын адамның ниеті мен білігі маңызды еке...
Үлкен иманды болса,
Кіші ибалы болады.
Кіші ибалы болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үлкеннің иманы мықты, мінезі таза, сөзі мен ісі өнегелі болса, кіші соны көріп тәрбиелене...
Үйге кіргенде дыбыс қыл,
Ентелемей дұрыс кір.
Ентелемей дұрыс кір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді білді...
Алушы - арыстан, беруші - тышқан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол салыстыру арқылы айтылған астарлы сөз. «Алушы» адам өз пайдасын...
Кедейге қонақ болсаң, кекірерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кедей, таршылық көріп отырған адамның үйіне қонақ болып барудың өзіндік қиындығы бар екен...
Күншілдің күні күйбеңмен өтер.
**Негізгі мағынасы** «Күншілдің күні күйбеңмен өтер» деген мақал қызғаншақ, өзгенің жетістігін көре алмайтын адам өмірі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.