Өсиет туралы 1659
Өсиет туралы мақал-мәтелдер ақыл, тәрбие, өмірлік сабақ пен адамгершілік құндылықтарды қысқа да нұсқа жеткізеді.
1659
Мақал-мәтел
316.1K
Қаралым
190
Орташа
Сұрыптау:
Пышақ болмас жетесіз,
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
Өзі болған жігіттің
Тегін сұрап не етесіз?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетесіз, яғни ақылы мен өнері таяз адамнан пышақ сияқты өткір, пайдалы нәрсе шықпайтынын...
Тілімнен көрейін бе,
Мінімнен көрейін бе?
Мінімнен көрейін бе?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз кемшілігін сырттан емес, өзінен іздеуі керек деген ойды білдіреді. «Тілімнен көре...
Армансыз адам алысқа бармас.
**Негізгі мағынасы** Арманы жоқ адам өмірде үлкен мақсат қоя алмайды, сондықтан алға ұмтылысы да әлсіз болады. Бұл мақал...
Беттің арын белбеуге түйме.
**Негізгі мағынасы** «Беттің арын белбеуге түйме» деген мақал адамның абыройын, ұятын, намысын ешқашан төмендетпе, қорл...
Асқақтасаң, асқаққа асыларсың,
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезін де, орнын да біліп жүруді ескертеді. Тура мағынада: тым асқақтап, кеуде ке...
Бата - бастан, су - аяқтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бата адамға ең алдымен басынан, яғни жоғарыдан беріледі, ал су төменнен...
Сауға сұраймын деп дауға қалыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуден пайда, жеңілдік немесе кешірім сұраймын деп, керісінше өзіне кесір келтіруді біл...
Жақсыны мақтасаң сақтанады,
Жаманды мақтасаң қомданады.
Жаманды мақтасаң қомданады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз мақтаудың зиянын ескертеді. Жақсы адамды тым асыра дәріптесең, ол өзін жет...
Сөзге тұру - ерлік,
Сөзді жұту - қорлық.
Сөзді жұту - қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: айтқан сөзіңде тұру, уәдеде беріктік таныту — ердің ісі; ал берген сөз...
Бір биеден ала да, құла да туар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір биеден әртүрлі түсті құлындар, яғни ала да, құла да тууы мүмкін. Ас...
Төреге ерген ерін арқалайды.
**Негізгі мағынасы** Төреге ерген ерін арқалайды деген мақалдың тура мағынасы — басшыға, билік иесіне немесе жөнсіз адам...
Сенім сең бұзады.
**Негізгі мағынасы** «Сенім сең бұзады» деген мақал адамға берілген сенімнің, яғни ишенім мен көңіл қоюдың, үлкен күш е...
Ескі сөз - жаңа сөздің қазығы,
Жақсы кісі - жаман кісінің азығы.
Жақсы кісі - жаман кісінің азығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бұрынғы айтылған дана сөздің кейінгі жаңа ойға тірек болатынын білдіреді. Яғни ескі сөз —...
Әншейін сұрағанға берсең,
Өзіңді қорлағаның.
Өзіңді қорлағаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр сұрағанға ойланбай бере салудың дұрыс еместігін ескертеді. Тура мағынасында біреу жай...
Аз-аздан үйреніп дана болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білім мен тәжірибенің бірден келмейтінін айтады. Адам аз-аздан үйреніп, біртіндеп ізденсе...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке ұм...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
«Өсиет туралы» мақал-мәтелдер — ата-бабадан қалған ақыл-кеңес, дұрыс жолға бастайтын тағылым. Бұл санаттағы нақыл сөздер адамгершілік, адалдық, жауапкершілік, сабыр мен еңбек секілді қасиеттерді дәріптеп, өмірде дұрыс шешім қабылдауға бағыт береді.
Өсиетке құрылған мақалдар үлкеннің сөзін тыңдау, ұрпаққа өнеге қалдыру, жақсы мінез қалыптастыру сияқты тәрбиелік мәнімен құнды. Мұндағы даналық ойлар отбасы тәлімінде де, күнделікті қарым-қатынаста да қолдануға ыңғайлы, себебі олар қысқа болса да терең мағына береді.
Өсиетке құрылған мақалдар үлкеннің сөзін тыңдау, ұрпаққа өнеге қалдыру, жақсы мінез қалыптастыру сияқты тәрбиелік мәнімен құнды. Мұндағы даналық ойлар отбасы тәлімінде де, күнделікті қарым-қатынаста да қолдануға ыңғайлы, себебі олар қысқа болса да терең мағына береді.