Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Күн күркіресе, жер иір,
Жер иісе, мал иір.
Жер иісе, мал иір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғат құбылысы мен тіршілік байланысын астастырып түсіндіреді. Күн күркірегенде жердің...
Түйе күндіз жайылады,
Түнде күйіс қайырады.
Түнде күйіс қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің табиғи тіршілігі арқылы адамға ой салады: әр нәрсенің өз уақыты, өз тәртібі бар....
Аруана - бір үйдің көлігі,
Бір үйдің көжесі.
Бір үйдің көжесі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аруананың, яғни нар түйенің, бір шаңыраққа өте қадірлі, көп пайдасы тиетін мал екенін біл...
Мал жақсысы - сиыр.
**Негізгі мағынасы** «Мал жақсысы - сиыр» деген мақал сиырдың қазақ тұрмысындағы аса пайдалы түлік екенін білдіреді. Ту...
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бі...
Тойған қозы момақан.
**Негізгі мағынасы** Тойған қозы момақан деген мақалдың тура мағынасы — қарны тоқ, жайлы күйдегі қозы тыныш, жуас болады...
Түйе анасы бірден ,
Қой анасы бестен ,
Өсейін десе астаң -кестең.
Қой анасы бестен ,
Өсейін десе астаң -кестең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал төлдің, яғни жас малдың өмірі мен өсуінің өз заңдылығы барын білдіреді. Түйе ботасын көбі...
Бала таппаған қатыннан
Лақтаған ешкі артық.
Лақтаған ешкі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала көтермеген әйелден лақтаған ешкі артық деген ой. Астарлы мағынасы...
Ақсақ малдың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз. А...
Қызығын көрмеген малдан не пайда,
Сыйласып жүрмеген жаннан не пайда?
Сыйласып жүрмеген жаннан не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қызығын, берекесін көрмеген малдың пайдасы жоқ деген сөз. Астарлы мағы...
Аты бардың тынысы бар,
Асы бардың ырысы бар.
Асы бардың ырысы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аты, малы бар адамның тынысы кең, өмірі жеңіл деген ойды білдіреді. А...
Ит - ырыс.
**Негізгі мағынасы** «Ит - ырыс» деген мақалдың тура мағынасы — иттің үйде болуы, оның қарау, үріп белгі беру, күзету с...
Жағасы - жайлау, төсі - қыстау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жайлы, кең, қонысқа қолайлы жерді сипаттайды. Тура мағынасында өзен-көл жағасы, бе...
Түйе қонаққа сойылмайды.
**Негізгі мағынасы** Түйе қонақ келген сайын сойылатын мал емес. Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе өте қымбат, бағалы тү...
Құтты қонақ келсе,
Түйесі өсер.
Құтсыз қонақ келсе,
Үй иесі өлер.
Түйесі өсер.
Құтсыз қонақ келсе,
Үй иесі өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонақтың үйге әкелетін ырысы мен ықпалы туралы айтады. Тура мағынасында, жақсы, берекелі...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.