Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Мал баққанға бітеді.
**Негізгі мағынасы** «Мал баққанға бітеді» деген мақал еңбектің қадірін айтады. Тура мағынасында, малды күтіп-бағып, жем...
Үйге үт кірді,
Егіншінің көкейіне құт кірді.
Егіншінің көкейіне құт кірді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал егінші үшін үйге дәннің, астықтың кіруі – ең үлкен қуаныш, береке екенін білдіреді. Тура...
Қас татының жаманы.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
Қаракеш болар сипаңдап.
Қалбағайы түйені,
Жүк көтермес қалтаңдап.
Аруанадан туған нар,
Жүк көтерер талтаңдап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы мен жаманды салыстырып, шын мықтыны сыртқы көрінісіне қарап емес, ісіне қарап тану...
Жер көңді жақсы көреді,
Ат жемді жақсы көреді.
Ат жемді жақсы көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге көң төгілсе, ол құнарланып, өнім беруге бейім болады; ал атқа же...
Киелі мал иелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың киесі, яғни оның өз ырысы, берекесі, қадірі бар деген ой. Астар...
Мал жисаң қонысың ,
Ас жисаң ,ыдысын тап.
Ас жисаң ,ыдысын тап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз қажеті болатынын айтады. Мал жиған адамға қоныс, жайылым, қора с...
Мал арыстанның аузында, түрікменнің түбінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың бір бөлігі арыстанның аузында, ал бір бөлігі түрікменнің түбінде...
Мал - баққандікі,
Жер - жыртқандікі.
Жер - жыртқандікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мал да, жер де өздігінен пайда әкелмейді, оны бағып-қағып, еңбектенген...
Боталаған түйеден,
Бұлақ суы артылмас;
Құлындаған биеден,
Құдық суы артылмас.
Бұлақ суы артылмас;
Құлындаған биеден,
Құдық суы артылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: боталаған түйе мен құлындаған бие көп су ішеді, сондықтан олардың шөлін...
Мал семіз болса, төл егіз,
Жер семіз болса, дән егіз.
Жер семіз болса, дән егіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мал дұрыс бағып-күтілсе, семіз болады да, көбейіп, төлдеп-өседі; жер құ...
Шабысы жоқ төбелден,
Терісі кең жабы артық.
Терісі кең жабы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік те шапшаң емес, шаба алмайтын төбелден гөрі, тұрмысқа төзімді, ж...
Зекетсіздің малы сүндетсізге бұйырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: зекетін бермеген, яғни мал-мүлкінен шариғат бойынша тиісті үлесті бөлме...
Малды жақсы баққаның,
Өзіңе абырой тапқаның.
Малды жаман баққаның,
Келген бақты қаққаның.
Өзіңе абырой тапқаның.
Малды жаман баққаның,
Келген бақты қаққаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды дұрыс күтіп-бағу адамның өз абыройын өсіретінін айтады. Малға ұқыппен қараған жан е...
Сақырлаған сары аязда
Сары қамысты қыста,
Малыңа сая, өзіңе үй болады.
Сары қамысты қыста,
Малыңа сая, өзіңе үй болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыстың қақаған суығында, қатты аязда қамыс та үлкен пайдаға жарайтынын айтады. Тура мағын...
Малды жерден сұра,
Не аққан терден сұра.
Не аққан терден сұра.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: малдың, ырыс-несібенің, байлықтың өзі жерден өсіп-өнбейді, оған адам еңбег...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.