Қымыз қызулы, айран аяулы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қымыз да, айран да — қазақ тұрмысында қадірлі, күнделікті қажет сүт тағамдары. Мақалдың тура мағынасы: қымыз ыстық, қуат беретін сусын; айран — салқын, шөл басатын, жеңіл ас. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің өз орны, өз қадірі бар. Бірі сергітсе, бірі тынықтырады; бірі қонақкәде, бірі күнделікті қорек. Халық екі тағамды да ерекше бағалап, екеуін де берекенің белгісі санаған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қымыз қызулы» деген сөз қымыздың қуаттылығын, бойды жылытып, қанға күш беретін қасиетін білдіреді. Ал «айран аяулы» тіркесі айранның жұмсақ, жеңіл, қадірлі ас екенін танытады. «Қызулы» мен «аяулы» сөздері қарама-қарсы сипатта айтылып, екі тағамның табиғатын дәл ашып тұр. Осы арқылы мақал қазақтың төрт түлікке, сүт тағамына деген құрметін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды заттың немесе істің бағасын өз орнымен түсіндіру үшін қолдануға болады. Мысалы, біреу қыста қымыздың орнын айранмен шатастырып, «екеуі бірдей» десе, оған осы мақал айтылып, әр өнімнің де өз мезгілі, өз пайдасы бар екені еске салынады. Яғни, таңдауда да, бағалауда да байып керек.