Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Өтпес жарлық - байға қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жарлық, бұйрық не кесім іске аспай, орындалмаса, ол бай адамға да...
Топтан озған - шешен,
Көптен озған - көсем.
Көптен озған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көптің ішінен озып шығу — жай ғана алға шығу емес, ерекше қабілет пен с...
Тырнадан бастық қойсаң,
Басыңнан қиқу кетпес.
Басыңнан қиқу кетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шын мәнінде басшылыққа лайық емес адамды жетекші етсең, одан тыныштық емес, әурешілік көп...
Теңгелі жерде теңдік жоқ.
**Негізгі мағынасы** Теңгелі жерде теңдік жоқ деген сөздің тура мағынасы — ақша бар жерде әділдік әлсірейді, байлық арал...
Жақсылықтың үлгісі -
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның ісі мен сөзінің айналаға жарық, жылу беретінін айтады. Жақсылықтың үлгісі ж...
Шешен - көптің анасы.
**Негізгі мағынасы** «Шешен - көптің анасы» деген мақал сөзге ұста, ойы жүйрік, тілі орамды адам көпке пайдасын тигізед...
Елшісіне қарап елін таны.
**Негізгі мағынасы** «Елшісіне қарап елін таны» деген мақал бір адамның ісі мен сөзі арқылы оның шыққан ортасын, елінің...
Туғанына бұрғаны,
Биді Құдай ұрғаны.
Биді Құдай ұрғаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би өзіне туыс, жақын адамға қарай бұрса, яғни әділ үкімнен ауытқыса, он...
Хан - тағында,
Би - шағында.
Би - шағында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен шешендік, басқару мен даналықтың өз уақыты, өз орны болатынын аңғартады. Хан та...
Төбе би төрде өледі,
Ит ошақтың басында өледі.
Ит ошақтың басында өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірдегі орны мен беделі қандай болса, соңғы тағдыры да соған сай болатынын меңзе...
Әділдіксіз қайыр жоқ.
**Негізгі мағынасы** Әділдік жоқ жерде шын береке де, тұрақты игілік те болмайды. Бұл мақал тура мағынасында бір істің ә...
Басқа бақ жарасады,
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр нәрсе өз орнымен, өз сәнімен жарасады деген ойды білдіреді. Астарлы...
Өз мінін білген,
Өзгеге төрелік береді.
Өзгеге төрелік береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең әуелі өз кемшілігін танып, өзін түзете білуі керек екенін айтады. Өз мінін көр...
Көсем - қиында, шешен - жиында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, елге басшылық ететін көсемнің де, сөз ұстайтын шешеннің де шын...
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батырлық пен биліктің ел ішіндегі бағасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында батырды...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.