Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Ерегесте ентігіп,
Ел алдына түспе.
Ұстамын деп жең түріп,
Үлгісіз тон пішпе.
Ел алдына түспе.
Ұстамын деп жең түріп,
Үлгісіз тон пішпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды дауға, егеске берілмеуге шақырады. Біреумен ұрысып, ашуға ерік берсең, өзің де шар...
Әділетті үйрену де бар,
Әділеттен жирену де бар.
Әділеттен жирену де бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділеттің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Бір жағынан, адам әділдікті танып, оны үйрені...
Бар жақсыңды төреден аяма,
Арқаңды іргесіне таяма.
Арқаңды іргесіне таяма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы нәрсеңді, қолыңдағы бар асылыңды төрде отырған қонақтан немесе с...
Заманақыр болғанда,
Пір мүриттерін іздейді.
Пір мүриттерін іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал дүниенің берекесі кетіп, тәртіп бұзылған шақта бұрын іздеп, сыйлайтын адамдарыңның өзі ке...
Атаңның құлы болса да,
Әділдікке басыңды и.
Әділдікке басыңды и.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тегі мен дәрежесіне қарамай, әділдікті бәрінен жоғары қоюға үндейді. Тіпті біреуді...
Би болғаннан не пайда,
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — қызметтің, мансаптың, бар қабілеттің қадірі елге пайдасы тигенде ғана көрінед...
Хан жарлығынан қатын жарлығы күшті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, әйелдің үй ішіндегі айтқаны кейде ханның жарлығынан да өтімдіре...
Көпті жылатқан көп жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Көпті жылатқан, яғни елдің, жұрттың көңілін түсіріп, зар қақсатқан адам ұзаққа бармайды. Мұнда тура...
Тас - таразы , Құдай - қазы .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тас — өлшеу құралы, ал Құдай — әділ үкім айтушы. Астарлы мағына...
Ақсақалдың назасына қалма,
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
Сақалының ағы ұрады.
Патшаның жазасына қалма,
Өзі ұрмаса, астындағы тағы ұрады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үлкеннің көңілін қалдырмауға, әділетті биліктен сақ болуға үндейді. Ақсақалдың наз...
Ақын ғаріп емес пе,
Байды өтірік мақтаса.
Заман ғаріп емес пе,
Әділдіктен аттаса.
Байды өтірік мақтаса.
Заман ғаріп емес пе,
Әділдіктен аттаса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге де, іске де әділ қарауды ескертеді. Ақын шын бағаланбай, жалған мақтауға сүйенсе, о...
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы басшы, ұйымдастырушы не жөн білетін адам тұрған жерде іс те дұрыс жүретінін білдіре...
Хан - қазық, би - тоқпақ.
**Негізгі мағынасы** «Хан - қазық, би - тоқпақ» мақалы ел басқарудағы екі түрлі қызметтің мәнін көрсетеді. Хан — мемлек...
Ердің құнын:
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер құны, яғни адам өмірінің, ар-намыстың және үлкен істің бағасы оңай шешілмейтінін білді...
Хан сыртынан жұдырық.
**Негізгі мағынасы** «Хан сыртынан жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы — ханға қарсы ашық шықпай, сыртынан ғана жұдыры...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.