Бар жақсыңды төреден аяма,
Арқаңды іргесіне таяма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы нәрсеңді, қолыңдағы бар асылыңды төрде отырған қонақтан немесе сыйлы адамнан аяма, ал арқаңды, яғни сүйенішіңді әлсіз жерге тақама деген ой. Астарлы мағынасы — ел ішінде сыйлы, беделді, абыройлы адамға құрмет көрсет, орнымен ілтипат жаса. Сонымен бірге, өзіңе сенімсіз, орнықсыз ортаға арқа тіреп, соған толық сүйену дұрыс емес екенін ескертеді. Яғни кісі таңдауда да, қарым-қатынаста да ойлылық керек.
Образдар мен теңеулер
«Төре» сөзі мұнда тек хан-төрені ғана емес, қадірлі, мәртебелі адамды білдіреді. «Бар жақсыңды аямау» — сый-құрметтің, кең пейілдің белгісі. Ал «арқаңды іргесіне таяу» деген тіркес сенім артып, сүйену, тірек ету мағынасында қолданылған. Іргесі берік емес жерге сүйену — тұрақсыздықты, алыс болашақта опық жеуді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды қонақ күту мәдениетіне, сыйластыққа және дұрыс орта таңдауға үндейді. Мысалы, жұмыста беделді, тәжірибелі маман келсе, оған барынша құрмет көрсетіп, жақсы қарым-қатынас орнатқан жөн; ал сенімсіз әріптеске соқыр түрде арқа сүйеуге болмайды. Мұнда да мақалдың тәрбиелік мәні сақталады.
Arqańdy irgesine taıama.