Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
57.9K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Би болған адам ақырып бола ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би болған адам айқайлап, дөрекі сөйлеп, өктемдік көрсете ме деген сұрақ...
Үйірлі құлан айғырсыз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Үйірлі құлан айғырсыз болмайды деген мақалдың тура мағынасы — жабайы құланның бір үйір болып жүруі...
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды...
Биік ағаш бұрын құлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бойы биік, асқақ ағаш желге де, дауылға да бірінші болып төтеп береді,...
Қараша ханға жыласа,
Хан ханымға жылайды.
Хан ханымға жылайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қарапайым қараша адам мұңын ханға айтса, ханның да өз мұң-зарын бөлісет...
Жоқты бардай, ақсақты тыңдай етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жоқ нәрсені бар сияқты көрсетіп, әлсізді мықты етіп көрсету. Астарлы м...
Арба кімдікі болса,
Күпшек сонікі.
Күпшек сонікі.
**Негізгі мағынасы** Арба да, оның бөлшегі саналатын күпшек те бір иеге тиесілі. Мақалдың тура мағынасы — қандай көлік б...
Түйе қарап жүріп ханға жасауыл болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені бағып жүрген, қарапайым малшының бір күні ханның жасауылына айн...
Күштіде Тәңір жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Күштіде Тәңір жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — күші басым, билігі жүріп тұрған адамға ешкім қа...
Әкімнің көзінде болма,
Көңілінде бол.
Көңілінде бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — басшының көзінде көрініп, сырттай ғана байқалып жүрудің қажеті жоқ, ең...
Серкесіз қой отары болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қой отарының алдында жол бастайтын серке болмаса, мал шашырап, бағытсыз...
Әуелі көпке сал, ұнамаса, қайтып ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі не сөзді әуелі көпшілікке ұсынып, олардың пікірін тыңдап барып шешім қабылда дег...
Қой еркесі - серке,
Ел еркесі - ер.
Ел еркесі - ер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қойды бастап жүретін, бағыт көрсететін серке қалай қымбат болс...
Ел артындағы шаң жұтар,
Ел алдындағы май жұтар.
Ел алдындағы май жұтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі адамның орнын, еңбегі мен беделіне қарай көретін құрметті білдіреді. Тура мағ...
Келсап құрыса,
Келі керектен өзі-ақ қалады.
Келі керектен өзі-ақ қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірінде белгілі бір істі атқарып тұрған негізгі құрал не тірек жоғалса, сол іст...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.