Бек болмаған бек болса,
Таяқ кетпес басыңнан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билікке, қызметке не беделге лайық болмаған адам жоғары орынға шықса, оның ісі де, мінезі де жұртқа жайсыз болады дегенді білдіреді. Тура мағынасында «бек» — ел билеген адам, ал «таяқ кетпес басыңнан» — үстіңе соққы, қысым, тынымсыз жүк түспейді деген ой. Астарлы мағынасы: лауазым мен бедел тек атпен келмей, ақыл, әділдік, жауапкершілікпен келуі керек. Лайықсыз адам басқарса, айналасындағы ел де, өзі де қиындық көреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бек» — жай қызмет иесі емес, билік пен өктемдіктің символы. «Таяқ» — жазалау, сын, қарсылық, өмірдің ауыртпалығының бейнесі. «Басыңнан» деуі адамның жеке басына төнетін салмақты көрсетеді. Яғни халық билігі әлсіз, жөн білмейтін адамға тисе, оның зардабы алдымен соған да, соңынан көпшілікке де тиеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшылыққа, қызметке немесе жауапты іске кездейсоқ, біліксіз адамның келуіне байланысты айтылады. Мысалы, бөлімді басқаруға тәжірибесіз адам қойылса, жұмыс шашырап, қызметкерлерге де, мекемеге де қиындық туындайды. Сондайда жұрт: «Бек болмаған бек болса, таяқ кетпес басыңнан» деп ескертеді.
Taıaq ketpes basyńnan.