Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
46.1K
Қаралым
201
Орташа
Сұрыптау:
Бектің ұлы шабырдан жығылса,
тұлпарға мінгізеді.
тұлпарға мінгізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мәртебелі, дәулетті не ықпалды адамның баласы аттан құлап қалса, оны жа...
Жүзді жетелеп, бірді мінген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жүз адамды жетектеп, ал бір адамның ғана атқа мінуі сияқты кө...
Ескі ханның ақылы жүрмес,
Жаңа ханның бұйрығы жүрмес.
Жаңа ханның бұйрығы жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен басқаруда ескірген тәсіл де, тәжірибесіз жаңа бұйрық та бірдей жүрмейтінін білд...
Жұт болса ит семіріп,
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау кезде кейбір әлсіз, пайдакүнем немесе бұрын үнсіз жүрген адамдардың аяқ астын...
Халқын алдаған би оңбас,
Қатыны салақ үй оңбас.
Қатыны салақ үй оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: елін, жұртын алдаған би — әділ басшы бола алмайды, онда...
Әкімге ісің түспесін.
**Негізгі мағынасы** «Әкімге ісің түспесін» деген мақалдың тура мағынасы — билік басындағы адамға тәуелді болып, оның ал...
Әкімге қарсы келме,
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесіне де, дін жолын ұстанған адамға да орынсыз қарсы келмеуді ескертеді. Тура мағы...
Ойсызды би сайласаң, тәкаппар етесің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойы таяз, парасаты жетілмеген адамды би етіп сайласаң, ол қызметтің са...
Кілемге бергісіз алаша бар,
Ханға бергісіз қараша бар.
Ханға бергісіз қараша бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кілемдей қымбат көрінетін қарапайым алаша да болады, ханның орнын басп...
Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқару, төрелік айту, басшылыққа адам таңдаудың маңызын ескертеді. Жақсы, бекзатты ад...
Барма ханға,
Өзі келер малға.
Барма биге,
Өзі келер үйге.
Өзі келер малға.
Барма биге,
Өзі келер үйге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығып, өзіңе қажет нәрсенің соңынан шамадан тыс жүгіре берме деген ойды білдіреді. Кейде...
Би болған адам ақырып бола ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би болған адам айқайлап, дөрекі сөйлеп, өктемдік көрсете ме деген сұрақ...
Қазы - хан қасында,
Қараша - жар басында.
Қараша - жар басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы теңсіздікті, ел ішіндегі орын-орынды білдіреді. Тура мағынасында қазы ханның қа...
Ханның ақысы болса,
Қараның қақысы бар.
Қараның қақысы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да, қара да адам, екеуінің де өзіне тиесілі ақысы, яғни құқығы бар....
Ә, Құдайым, ханды алмағай,
Ханды алып, қара халық сандалмағай.
Ханды алып, қара халық сандалмағай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел басқаратын хан орнында берік тұрсын, ауыса бермесін деген тілек. Ас...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.