Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
69.7K
Қаралым
304
Орташа
Сұрыптау:
Жұт болса ит семіріп,
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау кезде кейбір әлсіз, пайдакүнем немесе бұрын үнсіз жүрген адамдардың аяқ астын...
Хан сыртынан жұдырық.
**Негізгі мағынасы** «Хан сыртынан жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы — ханға қарсы ашық шықпай, сыртынан ғана жұдыры...
Ханның ақысы болса,
Қараның қақысы бар.
Қараның қақысы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да, қара да адам, екеуінің де өзіне тиесілі ақысы, яғни құқығы бар....
Төрден орын тисе, төредей орнық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер адамға төрден, яғни ең құрметті жерден орын бұйырса, сол орынға л...
Төренің төлеңгіті,
Байдың жалшысы қодаң.
Байдың жалшысы қодаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен байлыққа жақын жүрген адамның өзінен де, сөзінен де бір пайда күту қиын екенін...
Төренің иті төрде үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесіне, мансапты адамға жақын жүргендердің даусы да, ісі де өзгеден биік көрінетіні...
Төресі мен төбесі бар ел алыстан көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде төре, яғни ел басқарған, сөзі өтімді, беделді адамдары бар ауыл...
Төресі бар елдін, төбесі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қандай бір елдің төресі, яғни елді бастайтын басшысы, қадірлі адамы бол...
Жер шайқалса, төбеге қатер,
Ел шайқалса, төреге қатер.
Ел шайқалса, төреге қатер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жер сілкінсе немесе шайқалса, үйдің ең жоғары бөлігі — төбе қауіпті жағ...
Кілемге бергісіз алаша бар,
Ханға бергісіз қараша бар.
Ханға бергісіз қараша бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кілемдей қымбат көрінетін қарапайым алаша да болады, ханның орнын басп...
Әкімнің көзінде болма,
Көңілінде бол.
Көңілінде бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — басшының көзінде көрініп, сырттай ғана байқалып жүрудің қажеті жоқ, ең...
Батпаққа батқан пілді піл ғана шығара алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батпаққа кіріп кеткен үлкен пілді одан тек күші тең, салмағы мен қуаты...
Әкімге қарсы келме,
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
Күніңе кемшілік келер,
Молдаға қарсы келме,
Дініңе кемшілік келер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесіне де, дін жолын ұстанған адамға да орынсыз қарсы келмеуді ескертеді. Тура мағы...
Үйірлі құлан көсемсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Үйірлі құлан көсемсіз болмас деген мақалдың тура мағынасы — құлан сияқты үйір болып жүретін аңдарда...
Патшасы ақынын іздеген ел бақытты,
Ақыны патшасын іздеген ел бақытсыз.
Ақыны патшасын іздеген ел бақытсыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған патша мен сөз бастаған ақынның арақатынасы арқылы мемлекеттің берекесін көрс...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.